Ochrona wizerunku dziecka
Zdjęcie Twojego dziecka zostało opublikowane w Internecie bez Twojej zgody ? Jesteś podmiotem, który organizuje np. imprezę sportową i chce publikować zdjęcia dzieci biorących w niej udział? Oto kilka podstawowych informacji, które pomogą zrozumieć temat ochrony wizerunku dziecka. Wstęp Wizerunek jest dobrem prawnie chronionym, co wynika wprost z brzmienia art. 23 Kodeksu cywilnego (Art. 23 KC: Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.). Wizerunek podlega ochronie na podstawie przepisów zawartych w Kodeksie cywilnym, w Ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a także w Ustawie o ochronie danych osobowych. Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: „Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Kto decyduje o wizerunku dziecka? Choć wizerunek przynależy do każdego człowieka, a zatem też i do dziecka, to prawo do decydowania o wizerunku dziecka mają najczęściej rodzice (opiekunowie prawni). Wynika to z faktu, że dziecko, nie posiadając pełnej zdolności do czynności prawnych, a zatem nie może samodzielnie rozporządzać swoimi prawami, w tym decydować np. o rozpowszechnieniu swojego wizerunku. Do kiedy to rodzice decydują o udostępnianiu wizerunku dziecka, a od kiedy to małoletni może sam decydować w tym zakresie? Od 13. roku życia osoby niepełnoletnie mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych, a zatem mogą dokonywać pewnych czynności prawnych we własnym zakresie (Art. 15. KC : Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo). Z tego też względu np. na Facebook-u konto założyć może osoba, która ukończyła 13 lat, a na Youtube – 16 lat. To czy nastolatek może sam decydować o rozpowszechnianiu swojego wizerunku – zależy od tego jakie konsekwencji/ skutki będzie za sobą pociągało to rozpowszechnienie. Przykładowo, jeżeli wizerunek byłby rozpowszechniany wyłącznie w mediach społecznościowych lub na stronie internetowej np. klubu sportowego, ośrodka kultury i sportu, biblioteki – to można uznać zgodę nastolatka za wystarczającą. Jeżeli jednak mowa o publikacjach komercyjnych, jak np. reklama – to wymagana jest zgoda rodziców. Innymi słowy, wszystko zależy od zasięgu (tzw. pól eksploatacji) oraz czasu przetwarzania. Reasumując, biorąc pod uwagę w/w przepis art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim – zanim upublicznimy w jakikolwiek sposób wizerunek osoby niepełnoletniej warto, przede wszystkim w przypadku publikacji komercyjnych -zadbać o zgodę rodziców. Zgoda jednego czy obojga rodziców? Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka (Art. 97 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania). Wszystko wydaje się proste, dopóki pomiędzy rodzicami nie dochodzi do rozbieżności zdań odnośnie rozpowszechniania wizerunku dziecka. W tym wypadku również po uwagę wziąć należy zasięg takiej publikacji i jej charakter. W tym kontekście należy się odnieść do treść art. 97 §2 KRO – Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy”. Jeżeli chodzi o publikację zdjęć z wycieczek szkolnych, festynów, zawodów, konkursów- to nie wydaje się być zasadnym uznanie takiej publikacji za tzw. „istotne sprawy dziecka”, a zatem w takich wypadkach za wystraczającą należy uznać zgodę jednego rodzica. Problem zaczyna się w przypadku sprzeciwu drugiego rodzica. Jeżeli jeden z rodziców sprzeciwia się publikacji wizerunku dziecka, to ani drugi z rodziców, ani żadna instytucja, mimo zgody jednego z rodziców – nie mogą rozpowszechniać wizerunku dziecka. W przypadku komercyjnego użycia wizerunku dziecka (prasa, reklama) – zawsze wymagana jest zgoda obojga rodziców / opiekunów prawnych. W sytuacji konfliktu pomiędzy rodzicami decyzję podejmuje sąd rodzinny. Kiedy można opublikować wizerunek dziecka bez uzyskania zgody na publikację? Art. 81 ust. 1 zd.2 oraz ust.2 ustawy o prawie autorskim -wskazuje na wyjątki, tj. sytuacje, kiedy nie jest konieczne uzyskanie zgody pełnoletniej osoby, której wizerunek widoczny jest na zdjęciu lub zgody rodzica na rozpowszechnienie wizerunku dziecka. Mowa o następujących przypadkach: 1) gdy osoba otrzymała zapłatę za pozowanie, Przyjęcie zapłaty za pozowanie, uważane jest za domniemaną zgodę na rozpowszechnianie wizerunku danej osoby. Niemniej jednak , w przypadku wyraźnego zastrzeżenia osoby pozującej o braku zgody na rozpowszechnianie takiego zdjęcia, jego rozpowszechnianie jest bezprawne. Należy jednak pamiętać, że zezwolenie uzyskane na podstawie tego wyjątku nie zabezpiecza publikującego przed ewentualnymi roszczeniami dotyczącymi ochrony dóbr osobistych. Chodzi o przypadek kiedy wizerunek zostałby wykorzystany w sposób, który naruszałby prywatność, godność, czy dobre imię dziecka. Mimo zapłaty wynagrodzenia, taka publikacja daje podstawy do występowania z roszczeniami z tytułu naruszenia dóbr osobistych. 2) gdy mowa o wizerunku osoby powszechnie znanej, , jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych, W przypadku dzieci mowa tu np. o zdjęciu niepełnoletniej aktorki na planie filmowym lub podczas premiery, albo młodego sportowca na zawodach. Należy jednak pamiętać, że wyjątek ten dotyczy sytuacji związanych z pełnieniem funkcji publicznych, a contrario nie dotyczy tych samych osób w sytuacjach prywatnych. 3) gdy osoba stanowi jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza. Przykład – fotograf, który zrobi zdjęcie starówki miasta, a w kadr „weszła mu” wycieczka szkolna – nie musi uzyskiwać zgody rodziców wszystkich uwiecznionych dzieci. Podobnie w przypadku zdjęć ze szkolnych imprez. Powyższy wyjątek nie dotyczy jednak sytuacji, gdy zdjęcie podpiszemy danymi dzieci. Podpisując zdjęcie imionami i nazwiskami dzieci – umożliwiamy ich identyfikację, zaś wszelkie informacje, pozwalające zidentyfikować konkretne osoby – stanowią dane osobowe, a zatem w grę wchodzą regulacje dotyczące RODO oraz przepisy o ochronie danych osobowych. W związku z tym, chcąc opublikować takie dane – musimy uzyskać zgodę na ich przetwarzanie. Zgody, tak jak w przypadku wizerunku – udzielają wyłącznie rodzice. Co gdy chcę cofnąć zgodę na publikację zdjęć dziecka? Osoba, która wyraziła zgodę na publikację wizerunku własnego, lub swojego dziecka może ją cofnąć w każdym momencie. Cofnięcie zgody na publikację wizerunku powoduje, że nie można go będzie w przyszłości rozpowszechniać. Innymi słowy cofnięcie zgody odnosi skutek wyłącznie na przyszłość, ale nie ma wpływu na dotychczasowe publikacje dokonane zgodnie z udzieloną zgodą. Podobnie z resztą jak w przypadku przetwarzania danych osobowych. W jakiej formie należy wyrazić zgodę? Zgoda