Odrzucenie spadku po nowelizacji z listopada 2023r.
Po śmierci spadkodawcy – zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego spadkobiercy mają 6 miesięcy na podjęcie decyzji, czy: Dotyczy to zarówno spadkobiercy, któremu spadek przypada z ustawy, jaki i z testamentu. Spadek może obejmować aktywa (np. mieszkanie, samochód, pieniądze) lub pasywa, czyli długi, których nie spłacił spadkodawca. W sytuacji, gdy pasywa przewyższają aktywa – większość osób decyduje się odrzucić spadek. Spadkobierca, który odrzuca spadek, jest wyłączony z dziedziczenia i jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Oznacza to, że ani nie otrzymuje majątku zostawionego przez zmarłego, ani też nie odpowiada za długi związane ze spadkiem. Jaka jest kolejność dziedziczenia? Jeżeli spadkobierca ustawowy odrzuci spadek, to do spadku zostaje powołany następny w kolejności spadkobierca ustawowy, zgodnie z przepisami prawa spadkowego. Najpierw dziedziczy małżonek i dzieci spadkodawcy, potem wnuki i dalsi zstępni. Gdy nie ma zstępnych to rodzice zmarłego, przy braku jednego z rodziców lub obojga – rodzeństwo, a potem dzieci rodzeństwa itd. Termin na odrzucenie spadku Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone, jak wskazano powyżej- w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Dla każdego spadkobiercy termin ten może być różny, gdyż biegnie odrębnie dla każdego spadkobiercy. Co do zasady termin liczymy od dnia śmierci spadkodawcy. Niemniej jednak może być tak, iż o śmierci danej osoby dowiemy się później niż nastąpił zgon. Wówczas termin na odrzucenie spadku liczymy od dnia, w którym dowiedzieliśmy się o śmierci danej osoby. Spadkobierca, który jest powołany do spadku w dalszej kolejności może złożyć oświadczenie od chwili, w której dowiedział się, że osoby dochodzące do spadku przed nim, nie mogą lub nie chcą dziedziczyć, np. zostały wydziedziczone lub zdecydowały się na odrzucenie spadku. Gdy spadkobierca nie ma zdolności do czynności prawnych (np. małoletni), wówczas termin biegnie od chwili, w której o tytule jego powołania dowiedział się jego przedstawiciel ustawowy. Natomiast w przypadku spadkobiercy dziecka poczętego, lecz jeszcze nienarodzonego, termin zaczyna biec od chwili żywego urodzenia się dziecka. Bardzo ważne jest, aby poszczególni spadkobiercy odrzucali spadek w kolejności dziedziczenia. Przedwczesne bowiem złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku jest – bezskuteczne. Zgodnie z art. 1015 § 1.1 Kodeksu cywilnego, jeżeli spadkobierca złożył do sądu wniosek o odebranie od niego oświadczenia o przyjęciu spadku lub odrzuceniu spadku przed upływem 6 miesięcznego terminu, to termin będzie zachowany niezależnie od tego kiedy sąd odbierze to oświadczenie. W tym przypadku decyduje zatem dzień złożenia wniosku o odebranie oświadczenia o przyjęciu spadku lub odrzuceniu spadku, a nie dzień odebrania od spadkobiercy oświadczenia przez sąd. Jak odrzucić spadek? Zgodnie z art. 1018 §3 Kodeksu cywilnego oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Odrzucenie spadku przed sądem. Oświadczenie o odrzuceniu spadku należy złożyć w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu spadkobiercy, który zdecydował się na odrzucenie spadku. Sąd ten niezwłocznie prześle oświadczenie o odrzuceniu spadku do sądu spadku. Oświadczenie o przyjęciu może być także złożone bezpośrednio w sądzie spadku w toku trwającego już postępowania o stwierdzenie praw do spadku (art. 640 Kodeksu postępowania cywilnego). Zgodnie z art. 641 Kodeksu postępowania cywilnego, oświadczenie o odrzuceniu spadku powinno zawierać: Nadto, składający oświadczenie zobowiązany będzie do wskazania wszelkich znanych osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych oraz wszelkich testamentów, a także danych dotyczących treści i miejsca przechowania testamentów. Odrzucenie spadku u notariusza Po pierwsze, osoba, która chce odrzucić spadek musi uprawdopodobnić, że jest spadkobiercą. W związku z tym, złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przed notariuszem wymaga, między innymi: Czasem do przygotowania aktu notarialnego – w przedmiocie oświadczenia o odrzuceniu spadku może być konieczne okazanie również innych dokumentów– np. aktów notarialnych w przedmiocie oświadczenia o odrzuceniu spadku dot. osób, które wcześniej odrzuciły spadek. Po sporządzeniu aktu notarialnego zawierającego oświadczenie o odrzuceniu spadku, notariusz prześle odpis aktu do sądu spadku, czyli tego, który będzie badać kto dziedziczy po spadkodawcy. Co gdy nie złożymy oświadczenia w ustawowym terminie ? Co do zasady, jeżeli nie odrzucimy spadku w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule swego powołania, wówczas w myśl art. 1015 §2 Kodeksu cywilnego – następuje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Może się też zdarzyć, iż spadkobierca, pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie. W takiej sytuacji może się uchylić od skutków prawnych niezachowania terminu przed sądem z jednoczesnym złożeniem oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Uchylenie się od skutków prawnych niezachowania terminu złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga jednakże zatwierdzenia przez sąd. Co się dzieje dalej po odrzuceniu spadku? W przypadku dziedziczenia ustawowego, może nastąpić dziedziczenie zstępnych tego, który odrzucił spadek, albo zwiększenie udziałów pozostałych spadkobierców w spadku, bądź dojście do dziedziczenia osób powołanych w dalszej kolejności. Odrzucenie spadku za małoletnich . Odsyłam do odrębnego artykułu: https://kancelaria-madon.pl/odrzucenie-spadku-za-maloletnich/ Na marginesie – co oznacza dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza? Wbrew powszechnemu mniemaniu, nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, nie zwalnia z obowiązku zapłaty długów zmarłego spadkodawcy. Spadkobiercy odpowiadają jednak za długi spadkowe wyłącznie do wysokości wartości odziedziczonego majątku, ale całym swoim majątkiem. Innymi słowy, wierzyciel będzie mógł wyegzekwować tylko tyle, ile wynosi wartość odziedziczonego majątku. A zatem, w sytuacji gdy w skład spadku nie wchodzą żadne aktywa, a jedynie długi – spadkobierca nie musi ich w ogóle regulować. Z kolei, gdy spadkobierca odziedziczył majątek o wartości 20 000zł. oraz długi w wysokości 80 000zł. – wierzyciel może zażądać od spadkobiercy spłaty długu w kwocie nie wyższej niż 20 tys. zł, jednakże może jej dochodzić z całego majątku spadkobiercy. Czym się różni odrzucenie spadku od notarialnego zrzeczenia się spadku? Odrzucenie spadku często mylone jest ze zrzeczeniem się spadku. Tymczasem są to dwie zupełnie różne instytucje. Odrzucić spadek możemy dopiero po śmierci spadkodawcy, natomiast zrzeczenie się praw do spadku to umowa zawarta pomiędzy spadkobiercą ustawowym, a przyszłym spadkodawcą, w której spadkobierca zrzeka się dziedziczenia po przyszłym spadkodawcy z ustawy. Umowa taka zawierana jest za życia przyszłego spadkodawcy i powinna być zawarta w formie aktu notarialnego (art. 1048 Kodeksu cywilnego).
Odrzucenie spadku za małoletnich
W tym wpisie dowiedzą się Państwo jak odrzucić spadek za małoletnie dziecko. Na temat samego zaś odrzucenia spadku – pisaliśmy tutaj: https://kancelaria-madon.pl/odrzucenie-spadku-po-nowelizacji-z-listopada-2023r/ Jeżeli oboje rodzice – odrzucają spadek jednocześnie za wszystkie swoje małoletnie dzieci, co do których posiadają władze rodzicielską – mogą udać się bezpośrednio do notariusza w celu odrzucenia spadku za małoletnich. Jeśli jednak nie mogą odrzucić spadku jednocześnie za wszystkie swoje małoletnie dzieci, co do których posiadają władze rodzicielską albo tej władzy nie posiadają – muszą złożyć wniosek do sądu o wyrażenia zgody na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, czyli wniosek na wyrażenie zgodny na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego. WAŻNE! Zgoda sądu opiekuńczego na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego nie stanowi oświadczenia o odrzuceniu spadku. Dopiero po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego, rodzice muszą złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka, albo u notariusza, albo w sądzie. Jaki jest termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego? Taki sam jak dla wszystkich – 6 miesięcy. Z tym zastrzeżeniem, że w przypadku osób małoletnich termin do składania oświadczenia rozpocznie swój bieg z chwilą uzyskania przez ich przedstawicieli ustawowych wiedzy o powołaniu do spadku. Co ważne, zgodnie z art. 1015 §12 Kodeksu cywilnego, jeżeli do złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymagana jest zgoda sądu – bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w przedmiocie udzielenia zgody. Do jakiego sądu wystąpić o zgodę? Co do zasady – do Sądu opiekuńczego. Niemniej jednak, zgodnie z art. 641 §2 Kodeksu postępowania cywilnego z chwilą wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, wniosek o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka (zgoda na odrzucenie spadku w imieniu dziecka) złożony do sądu opiekuńczego, przekazuje się do dalszego rozpoznania sądowi spadku. Innymi słowy, od momentu wszczęcia postępowania o stwierdzanie nabycia spadku po zmarłym – zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego wydaje już sąd spadku. Jeśli do odrzucenia spadku za małoletniego wymagana jest zgoda Sądu i już ją uzyskaliśmy – to teraz powinniśmy w imieniu małoletniego złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Możemy je złożyć albo w sądzie albo u notariusza. W jakim sądzie można złożyć oświadczenie od odrzuceniu spadku za małoletniego? Właściwy będzie sąd rejonowy, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. W myśl jednak art. 640 §2 Kodeksu postępowania cywilnego, oświadczenie o odrzuceniu spadku może być złożone w sądzie spadku jeśli uprzednio zostało wszczęte postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Odrzucenie spadku za małoletniego u notariusza Zgodnie z nowelizacja przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz Kodeksu cywilnego, rodzice mogą złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka bez uzyskiwania zgody sądu rodzinnego. Aby jednak móc odrzucić spadek w imieniu małoletniego bez zgody sądu przedstawiciel ustawowy musi spełniać następujące warunki: Innymi słowy, jeżeli ojciec odrzuca spadek po swojej matce (babce dziecka) i ma dwoje dzieci, to oboje te dzieci muszą odrzucić spadek – czyli ojciec musi odrzucić spadek za oboje swoich dzieci. Jeżeli jednak jedno z tych dzieci jest pełnoletnie to najpierw będzie musiało odrzucić spadek dziecko pełnoletnie, aby ojciec mógł odrzucić spadek w imieniu dziecka niepełnoletniego. Powyższe warunki nie musza być spełnione, jeżeli przed złożeniem oświadczenia zostało wydane zezwolenie sądu na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka w postaci odrzucenia spadku. Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przed notariuszem wymagane dokumenty: Oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego rodzice przy zachowaniu powyższych warunków mogą złożyć u notariusza lub w sądzie.
Zmiany w prawie spadkowym po 15.11.2023r.
Z dniem 15 listopada 2023 roku weszły w życie istotne zmiany w prawie spadkowym. Jedną z najbardziej kluczowych zmian jest uproszczenie procedury odrzucenia spadku w imieniu małoletnich dzieci. Przed 15.11.2023r., rodzice musieli uzyskać zgodę sądu opiekuńczego przed złożeniem oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka. Obecnie, wystarczy, że rodzic złoży oświadczenie przed notariuszem lub w sądzie, bez uprzedniej zgody sądu opiekuńczego. Będzie to możliwe pod warunkiem, że dziecko zostało powołane do spadku na skutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez jednego rodzica, a drugi rodzic wyrazi zgodę na dokonanie w/w czynności. II. Zgoda sądu nadal konieczna w niektórych przypadkach Uzyskanie zgody sądu będzie jednak konieczne np. gdy dziecko jest powołane do dziedziczenia w pierwszej kolejności po jednym z rodziców. W tej sytuacji nie znajdzie zastosowania uproszczona procedura odrzucenia spadku, a zatem konieczne będzie uzyskanie zgody sądu opiekuńczego, jeżeli postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku nie zostało wszczęte lub sądu spadku, jeżeli sprawa jest już w toku. Kolejnym przypadkiem, gdy zgoda sądu opiekuńczego lub sądu spadku będzie niezbędna w sytuacji gdy drugi rodzic, któremu przysługuje władza rodzicielska nie wyraża zgody na odrzucenie spadku. III. Zmiana właściwości sądu Przed 15.11.2023r. zgoda na przyjęcie lub odrzucenie spadku wcześniej należała zawsze do sądu opiekuńczego. Po tej dacie, w przypadku czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka lub osoby pozostającej pod opieką, zwłaszcza przyjęcia lub odrzucenia spadku, zgoda w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, będzie wydawana przez sąd spadku. Jeśli postępowanie w tej sprawie zostanie wszczęte przed sądem opiekuńczym, wniosek zostanie przekazany do sądu spadku. Natomiast sąd opiekuńczy będzie wydawał zgodę na dokonanie ww. czynności jedynie w przypadku, gdy postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku nie zostało jeszcze wszczęte. IV. Ograniczenie tzw. trzeciej grupy spadkobierców Kolejna istotna zmiana w zakresie dziedziczenia dotyczy tzw. trzeciej grupy spadkowej. Do tej pory spadek mogli otrzymać dalsi zstępni dziadków spadkodawcy. Według nowych przepisów majątek będzie mógł przypaść wyłącznie dziadkom, zaś w dalszej kolejności odpowiednio ich dzieciom i wnukom. Ograniczenie kręgu spadkobierców ustawowych z tzw. trzeciej grupy dotyczy spadków otwartych po 15.11.2023 roku. V. Niegodność dziedziczenia Nowelizacja przepisów z zakresu prawa spadkowego rozszerza również katalog sytuacji, które pozwalają uznać spadkobiercę za niegodnego dziedziczenia. Od 15.11.2023r. za niegodnego dziedziczenia może zostać uznany spadkobierca, jeżeli: VI. Termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzucenia spadku Termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzucenia spadku nie uległ zmianie i w dalszym ciągu wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Niemniej jednak nowelizacja przepisów jednoznacznie wskazuje, iż do zachowania powyższego terminu, wystarczające jest złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Powyższa zasada odnosić się będzie również do zachowania terminu na złożenie wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia. Innymi słowy, istotna jest obecnie data złożenia wniosku, a nie data przyjęcia przez sąd takiego oświadczenia. Ponadto jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. W razie problemów w sprawach spadkowych – zapraszamy do kontaktu. Chętnie pomożemy i przeprowadzimy Państwa przez procedury w tym trudnym okresie jakim jest żałoba.