Ubezwłasnowolnienie
Zdarza się, że osoby mocno schorowane potrzebują pomocy, w szczególności najbliższej rodziny. Niejednokrotnie niezbędna jest nie tylko pomoc faktyczna, ale również prawna – np. zabezpieczenie majątku i chorego. Służy temu ubezwłasnowolnienie. Ubezwłasnowolnienie jest możliwe, gdy choroba psychiczna, upośledzenie umysłowe lub występowanie innego rodzaju zaburzeń (alkoholizm, narkomania) – powodują, że dana osoba nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Co to jest ubezwłasnowolnienie? Ubezwłasnowolnienie to instytucja prawa cywilnego, która wpływa na zdolność do czynności prawnych danej osoby. Ubezwłasnowolnienie związane jest właśnie ze zdolnością do czynności prawnych – w jednym przypadku częściowo, w drugim całkowicie pozbawia człowieka możliwości samodzielnego działania w sferze prawnej. Należy zaznaczyć, iż zdolność do czynności prawnych – do której odnosi się instytucja ubezwłasnowolnienia – to nie to samo co zdolność prawna. Zdolności prawnej nigdy nie można nikogo – pozbawić. Innymi słowy nikomu nie można np. pozbawiać kogoś możliwości bycia np. właścicielem rzeczy. Można jednak w drodze właśnie ubezwłasnowolnienia ograniczyć lub wyłączyć możliwość samodzielnego zawierania umów, których celem jest np. nabycie rzeczy, wzięcie pożyczki itp.. W Kodeksie cywilnym wyróżniamy: ubezwłasnowolnienie całkowite oraz częściowe. Kiedy ubezwłasnowolnienie całkowite, a kiedy częściowe? Zgodnie z art. 13 Kodeksu cywilnego: § 1. Osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. § 2. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską. Najczęściej opiekunem ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawiany jest jego małżonek, a w braku małżonka –ojciec lub matka. Zgodnie zaś z art. 16 Kodeksu cywilnego § 1. Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. § 2. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia kuratelę. Kurator osoby ubezwłasnowolnionej częściowo jest powołany do jej reprezentowania i do zarządu jej majątkiem tylko wtedy, gdy sąd opiekuńczy tak postanowi. W razie uchylenia ubezwłasnowolnienia – kuratela ustaje z mocy prawa. Cel ubezwłasnowolnienia. Należy pamiętać, iż celem ubezwłasnowolnienia jest dbałość o dobro osoby, która ma zostać ubezwłasnowolniona, a nie innych osób. Potwierdza to Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 18 grudnia 2019 r., w sprawie do sygn. akt: IV CSK 157/19, gdzie czytamy: „Ubezwłasnowolnienie częściowe orzeka się wyłącznie w interesie osoby potrzebującej pomocy w prowadzeniu swoich spraw i w celu ochrony jej dobra, a nie w interesie osób wnioskujących o ubezwłasnowolnienie lub członków jej rodziny”. Co więcej, „ubezwłasnowolnienie, zwłaszcza całkowite, jest tak daleko idącą ingerencją w sferę praw i wolności człowieka, że stosowane winno być wyjątkowo, w wypadkach, gdy nie ma możliwości ochrony osoby chorej lub upośledzonej w inny sposób” – uznał Sąd Apelacyjny w Katowicach w postanowieniu z 18 grudnia 2017 r. (I ACa 154/17). Przeszkody ubezwłasnowolnienia Sama choroba (niedorozwój, zaburzenie psychiczne) nie powoduje automatycznie, że Sąd orzeknie ubezwłasnowolnienie. W przypadku ubezwłasnowolnienia całkowitego, chorobie uzasadniającej ubezwłasnowolnienie musi towarzyszyć również niemożność kierowania swoim postępowaniem. Innymi słowy, musi występować brak świadomego kontaktu z otoczeniem oraz brak możliwości intelektualnej oceny swojego zachowania i wywołanych nim następstw. Jeżeli zaś chodzi o ubezwłasnowolnienie częściowe- trzeba wykazać, iż dana osoba nie radzi sobie do końca z czynnościami prawnymi życia codziennego i potrzebuje w tym zakresie pomocy. Skutki ubezwłasnowolnienia? Zgodnie z Kodeksem cywilnym nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie. Oznacza to, że czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych (m.in. ubezwłasnowolniony) jest nieważna. Wyjątek stanowią umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, np. zakupy w sklepie spożywczym. Osoby ubezwłasnowolnione częściowo (i małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście) mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Z małymi wyjątkami do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem – potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego( w przypadku osób ubezwłasnowolnionych częściowo będzie to kurator). Osoba ubezwłasnowolniona częściowo może bez zgody kuratora zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego. Sprawa sądowa o ubezwłasnowolnienie Gdy dojdziemy do wniosku, iż ktoś potrzebuje pomocy i najlepszym rozwiązaniem będzie dla niego właśnie ubezwłasnowolnienie – należy w tym przedmiocie złożyć wniosek do sądu. Postępowanie o ubezwłasnowolnienie regulują przepisy art. 544 do 5601 Kodeksu postępowania cywilnego. Kto może złożyć wniosek? Wniosek o ubezwłasnowolnienie może zgłosić: Niemniej jednak, należy pamiętać, iż zgłoszenie wniosku o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie podlega karze grzywny. Gdzie złożyć wniosek? Sprawy o ubezwłasnowolnienie należą do właściwości sądów okręgowych. Wniosek o ubezwłasnowolnienie składa się w sądzie okręgowym miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek. W braku miejsca zamieszkania właściwy będzie sąd miejsca pobytu. Przebieg postępowania Sam wniosek o ubezwłasnowolnienie oraz toczące się na jego podstawie postępowanie sądowe – nie przesądza jeszcze o ubezwłasnowolnieniu osoby w nim wskazanej. Sąd zobligowany jest do przeprowadzenia postępowania dowodowego na wielu płaszczyznach, z udziałem samego zainteresowanego, jak również biegłych lekarzy np. psychiatry, neurologa, psychologa itd.. Uczestnikami postępowania o ubezwłasnowolnienie są z mocy samego prawa, prócz wnioskodawcy: osoba, której dotyczy wniosek, jej przedstawiciel ustawowy i małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie (art. 546 § 1 k.p.c.). Postępowanie toczy się z udziałem prokuratora. Niezwłocznie po wszczęciu postępowania sąd ma obowiązek wysłuchać osobę, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, w obecności dwóch biegłych: psychologa (który może ocenić sprawność intelektualną osoby wysłuchiwanej) oraz – w zależności od stanu zdrowia wysłuchiwanego i wskazanych we wniosku przyczyn ubezwłasnowolnienia – psychiatry lub neurologa. Obecność biegłego psychologa oraz biegłego lekarza psychiatry lub neurologa przy pierwszym wysłuchaniu jest obligatoryjna. Orzeczenie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia może zapaść tylko po przeprowadzeniu rozprawy. W postanowieniu o ubezwłasnowolnieniu sąd orzeka, czy ubezwłasnowolnienie jest całkowite, czy też częściowe i z jakiego powodu zostaje orzeczone. Sąd, który orzekł ubezwłasnowolnienie, zarządza z urzędu przesłanie sądowi opiekuńczemu odpisu prawomocnego postanowienia, którym orzekł ubezwłasnowolnienie. W razie oddalenia wniosku o ubezwłasnowolnienie sąd zawiadamia sąd opiekuńczy o ewentualnej potrzebie ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej. Orzeczenie sądu w przedmiocie ubezwłasnowolnienia może zostać zaskarżone apelacją. Uchylenie bądź zmiana ubezwłasnowolnienia Sąd uchyli ubezwłasnowolnienie, gdy ustaną przyczyny, dla których je orzeczono. Nadto