Ubezwłasnowolnienie
Zdarza się, że osoby mocno schorowane potrzebują pomocy, w szczególności najbliższej rodziny. Niejednokrotnie niezbędna jest nie tylko pomoc faktyczna, ale również prawna – np. zabezpieczenie majątku i chorego. Służy temu ubezwłasnowolnienie. Ubezwłasnowolnienie jest możliwe, gdy choroba psychiczna, upośledzenie umysłowe lub występowanie innego rodzaju zaburzeń (alkoholizm, narkomania) – powodują, że dana osoba nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Co to jest ubezwłasnowolnienie? Ubezwłasnowolnienie to instytucja prawa cywilnego, która wpływa na zdolność do czynności prawnych danej osoby. Ubezwłasnowolnienie związane jest właśnie ze zdolnością do czynności prawnych – w jednym przypadku częściowo, w drugim całkowicie pozbawia człowieka możliwości samodzielnego działania w sferze prawnej. Należy zaznaczyć, iż zdolność do czynności prawnych – do której odnosi się instytucja ubezwłasnowolnienia – to nie to samo co zdolność prawna. Zdolności prawnej nigdy nie można nikogo – pozbawić. Innymi słowy nikomu nie można np. pozbawiać kogoś możliwości bycia np. właścicielem rzeczy. Można jednak w drodze właśnie ubezwłasnowolnienia ograniczyć lub wyłączyć możliwość samodzielnego zawierania umów, których celem jest np. nabycie rzeczy, wzięcie pożyczki itp.. W Kodeksie cywilnym wyróżniamy: ubezwłasnowolnienie całkowite oraz częściowe. Kiedy ubezwłasnowolnienie całkowite, a kiedy częściowe? Zgodnie z art. 13 Kodeksu cywilnego: § 1. Osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem. § 2. Dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską. Najczęściej opiekunem ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawiany jest jego małżonek, a w braku małżonka –ojciec lub matka. Zgodnie zaś z art. 16 Kodeksu cywilnego § 1. Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. § 2. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia kuratelę. Kurator osoby ubezwłasnowolnionej częściowo jest powołany do jej reprezentowania i do zarządu jej majątkiem tylko wtedy, gdy sąd opiekuńczy tak postanowi. W razie uchylenia ubezwłasnowolnienia – kuratela ustaje z mocy prawa. Cel ubezwłasnowolnienia. Należy pamiętać, iż celem ubezwłasnowolnienia jest dbałość o dobro osoby, która ma zostać ubezwłasnowolniona, a nie innych osób. Potwierdza to Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 18 grudnia 2019 r., w sprawie do sygn. akt: IV CSK 157/19, gdzie czytamy: „Ubezwłasnowolnienie częściowe orzeka się wyłącznie w interesie osoby potrzebującej pomocy w prowadzeniu swoich spraw i w celu ochrony jej dobra, a nie w interesie osób wnioskujących o ubezwłasnowolnienie lub członków jej rodziny”. Co więcej, „ubezwłasnowolnienie, zwłaszcza całkowite, jest tak daleko idącą ingerencją w sferę praw i wolności człowieka, że stosowane winno być wyjątkowo, w wypadkach, gdy nie ma możliwości ochrony osoby chorej lub upośledzonej w inny sposób” – uznał Sąd Apelacyjny w Katowicach w postanowieniu z 18 grudnia 2017 r. (I ACa 154/17). Przeszkody ubezwłasnowolnienia Sama choroba (niedorozwój, zaburzenie psychiczne) nie powoduje automatycznie, że Sąd orzeknie ubezwłasnowolnienie. W przypadku ubezwłasnowolnienia całkowitego, chorobie uzasadniającej ubezwłasnowolnienie musi towarzyszyć również niemożność kierowania swoim postępowaniem. Innymi słowy, musi występować brak świadomego kontaktu z otoczeniem oraz brak możliwości intelektualnej oceny swojego zachowania i wywołanych nim następstw. Jeżeli zaś chodzi o ubezwłasnowolnienie częściowe- trzeba wykazać, iż dana osoba nie radzi sobie do końca z czynnościami prawnymi życia codziennego i potrzebuje w tym zakresie pomocy. Skutki ubezwłasnowolnienia? Zgodnie z Kodeksem cywilnym nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie. Oznacza to, że czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych (m.in. ubezwłasnowolniony) jest nieważna. Wyjątek stanowią umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, np. zakupy w sklepie spożywczym. Osoby ubezwłasnowolnione częściowo (i małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście) mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Z małymi wyjątkami do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem – potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego( w przypadku osób ubezwłasnowolnionych częściowo będzie to kurator). Osoba ubezwłasnowolniona częściowo może bez zgody kuratora zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego. Sprawa sądowa o ubezwłasnowolnienie Gdy dojdziemy do wniosku, iż ktoś potrzebuje pomocy i najlepszym rozwiązaniem będzie dla niego właśnie ubezwłasnowolnienie – należy w tym przedmiocie złożyć wniosek do sądu. Postępowanie o ubezwłasnowolnienie regulują przepisy art. 544 do 5601 Kodeksu postępowania cywilnego. Kto może złożyć wniosek? Wniosek o ubezwłasnowolnienie może zgłosić: Niemniej jednak, należy pamiętać, iż zgłoszenie wniosku o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie podlega karze grzywny. Gdzie złożyć wniosek? Sprawy o ubezwłasnowolnienie należą do właściwości sądów okręgowych. Wniosek o ubezwłasnowolnienie składa się w sądzie okręgowym miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek. W braku miejsca zamieszkania właściwy będzie sąd miejsca pobytu. Przebieg postępowania Sam wniosek o ubezwłasnowolnienie oraz toczące się na jego podstawie postępowanie sądowe – nie przesądza jeszcze o ubezwłasnowolnieniu osoby w nim wskazanej. Sąd zobligowany jest do przeprowadzenia postępowania dowodowego na wielu płaszczyznach, z udziałem samego zainteresowanego, jak również biegłych lekarzy np. psychiatry, neurologa, psychologa itd.. Uczestnikami postępowania o ubezwłasnowolnienie są z mocy samego prawa, prócz wnioskodawcy: osoba, której dotyczy wniosek, jej przedstawiciel ustawowy i małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie (art. 546 § 1 k.p.c.). Postępowanie toczy się z udziałem prokuratora. Niezwłocznie po wszczęciu postępowania sąd ma obowiązek wysłuchać osobę, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, w obecności dwóch biegłych: psychologa (który może ocenić sprawność intelektualną osoby wysłuchiwanej) oraz – w zależności od stanu zdrowia wysłuchiwanego i wskazanych we wniosku przyczyn ubezwłasnowolnienia – psychiatry lub neurologa. Obecność biegłego psychologa oraz biegłego lekarza psychiatry lub neurologa przy pierwszym wysłuchaniu jest obligatoryjna. Orzeczenie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia może zapaść tylko po przeprowadzeniu rozprawy. W postanowieniu o ubezwłasnowolnieniu sąd orzeka, czy ubezwłasnowolnienie jest całkowite, czy też częściowe i z jakiego powodu zostaje orzeczone. Sąd, który orzekł ubezwłasnowolnienie, zarządza z urzędu przesłanie sądowi opiekuńczemu odpisu prawomocnego postanowienia, którym orzekł ubezwłasnowolnienie. W razie oddalenia wniosku o ubezwłasnowolnienie sąd zawiadamia sąd opiekuńczy o ewentualnej potrzebie ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej. Orzeczenie sądu w przedmiocie ubezwłasnowolnienia może zostać zaskarżone apelacją. Uchylenie bądź zmiana ubezwłasnowolnienia Sąd uchyli ubezwłasnowolnienie, gdy ustaną przyczyny, dla których je orzeczono. Nadto
ODSZKODOWANIE A ZADOŚĆUCZYNIENIE – czym się różnią
Choć w języku potocznym zdarza się, że pojęcie odszkodowania i zadośćuczynienia są używane zamiennie, to jednak różnią się od siebie zasadniczo. W zależności od tego czy mamy do czynienia ze szkodą materialną lub niematerialną można wystąpić o odszkodowanie bądź domagać się zadośćuczynienia, bądź też domagać się zarówno odszkodowania jak i zadośćuczynienia. Odszkodowanie To inaczej naprawienie / rekompensata za poniesioną szkodę materialną, która ma charakter wymierny i która można wyliczyć. Odpowiedzialność odszkodowawcza może wynikać z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania umownego bądź z czynu niedozwolonego. Art. 471 Kodeksu cywilnego [Odpowiedzialność kontraktowa] Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Co do zasady dłużnik odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności przy wykonywaniu zobowiązania. Mówiąc na należyte staranności w przypadku przedsiębiorców uwzględnia się tzw. profesjonalny charakter wykonywanej działalności. Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje zarówno straty, które poszkodowany poniósł, jak i korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. W przypadku gdy poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. Zgodnie z Kodeksem cywilnym naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, przez przywrócenie stanu poprzedniego bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Art. 415 Kodeksu cywilnego [Odpowiedzialność deliktowa] Kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. W tym wypadku warto pamiętać, że za szkodę jest odpowiedzialny nie tylko ten, kto ją bezpośrednio wyrządził, lecz także ten, kto inną osobę do wyrządzenia szkody nakłonił albo był jej pomocny, jak również ten, kto świadomie skorzystał z wyrządzonej drugiemu szkody. Odpowiedzialność na tej zasadzie ponosi także zwierzchnik, osoba której można przypisać winę w nadzorze, tudzież w wyborze, jak również właściciel zwierzęcia wyrządzającego szkodę, Prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.), posiadacz pojazdu. Warto wskazać na przypadki, wyłączające odpowiedzialność, a mianowicie: obrona konieczna, stan wyższej konieczności, niepoczytalność, wiek (osoba małoletnia). W obu wypadkach, aby poszkodowany mógł dochodzić określonej kwoty odszkodowania – musi udokumentować poniesione wydatki czy też poniesione straty. Może to być m.in. rachunek za naprawę samochodu, za poniesione koszty leczenia, rehabilitacji, dojazdów do lekarz, kosztów remontu po zalaniu mieszkania itp. itd. Zadośćuczynienie Art. 445 w zw. z art. 444 §1 Kodeksu cywilnego -W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. To z kolei rekompensata, która ma zastosowanie do szkód o charakterze niematerialnych, określanych w kodeksie cywilnym jako „krzywda”. Zadośćuczynienie będzie zatem rekompensować cierpienie fizyczne i psychiczne, które nie są już tak łatwe do zdefiniowana. Trudno bowiem „wycenić” traumę po wypadku lub po stracie bliskiej osoby. Zadośćuczynienie winno stanowić pieniężne wyrównanie krzywdy, z którym będziemy mogli mieć do czynienia jedynie w przypadku szkody na osobie. Przy zadośćuczynieniu nie ma obiektywnych metod/reguł, które pozwalałby ustalić wysokość świadczenia. Zadośćuczynienie ma charakter niezwykle oceny, z tego też względu przy ustalaniu żądania najczęściej odnosić się należy do kwot zasądzonych przez Sąd w podobnych sprawach. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie – I Wydział Cywilny z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt: I ACa 279/21: „W art. 445 KC chodzi o krzywdę ujmowaną jako cierpienie fizyczne (ból i inne dolegliwości) oraz cierpienia psychiczne (ujemne uczucia przeżywane w zw. z cierpieniami fizycznymi i ich długotrwałość). Zadośćuczynienie pieniężne ma na celu przede wszystkim złagodzenie tych cierpień, ma ono charakter całościowy i powinno stanowić rekompensatę pieniężną za całą krzywdę doznaną przez poszkodowanego, a jednocześnie nie może być źródłem nieuzasadnionego wzbogacenia. Przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają żadnych kryteriów, jakie należy uwzględnić przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia pieniężnego. Sąd bierze pod uwagę wszystkie okoliczności konkretnej sprawy mające wpływ na rozmiar doznanej krzywdy, a zwłaszcza stopień i czas trwania cierpień fizycznych i psychicznych, prognozę na przyszłość oraz wiek poszkodowanego” (Legalis nr: 2607609). Oczywiście niejednokrotnie zachodzą sytuacje, w którym są podstawy do dochodzenia jednocześnie i odszkodowania i zadośćuczynienia.