Rodzaje odsetek
Odsetki to pojęcie znane praktycznie każdemu. Kiedy jednak zastanawiamy się jakie odsetki zastosować w danej sytuacji, jak je wyliczyć i od kiedy nam się należą, to zagadnienie nie jest już takie oczywiste. W ramach odsetek ustawowych wyróżniamy: – odsetki kapitałowe, – odsetki za opóźnienie, – odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Przeciętny obywatel – nie jednokrotnie nie dostrzega subtelnej różnicy jaka pomiędzy nimi występuje. Dlatego już na wstępie warto zauważyć, iż poszczególne odsetki pełnią różne funkcje – jedne stanowią wynagrodzenie za udostępnienie kapitału, inne są formą odszkodowania, a jeszcze inne sposobem na dyscyplinowanie dłużnika. Przechodząc do konkretów : Odsetki kapitałowe To klasyczne odsetki ustawowe (art. 359 KC), które są należne już z samego faktu korzystania z cudzego kapitału. Warunkiem ich żądania nie jest zatem wymagalność kapitału z tytułu opóźnienia w spełnieniu świadczenia. Należą się tylko wtedy, gdy wynika to z czynności prawnej, ustawy, orzeczenia sądu lub decyzji innego właściwego organu. Jeśli wysokość odsetek nie została określona, to należą się odsetki ustawowe w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych, zaś maksymalne odsetki nie mogą przekraczać w stosunku rocznym dwukrotności odsetek ustawowych. Mechanizm obliczania wysokości odsetek kapitałowych przedstawia poniższe równanie matematyczne: wysokość odsetek ustawowych = X% + 3,5% (gdzie “X” oznacza aktualną wysokość stopy referencyjnej). Jeżeli umowa przewiduje wyższe stawki odsetek to i tak należą się odsetki maksymalne (nie można bowiem w umowie wyłączyć lub ograniczyć przepisów o odsetkach maksymalnych; także w razie dokonania wyboru prawa obcego). Odsetki za opóźnienie To odsetki , które przysługują jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, nawet jeśli wierzyciel nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialności (art. 481KC). Jeżeli wysokość odsetek nie została określona, to należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych, zaś maksymalne odsetki za opóźnienie nie mogą przekraczać w stosunku rocznym dwukrotności odsetek ustawowych za opóźnienie. Jeżeli umowa przewiduje wyższe stawki odsetek za opóźnienie to i tak należą się maksymalne odsetki za opóźnienie (nie można bowiem w umowie wyłączyć lub ograniczyć przepisów o maksymalnych odsetkach za opóźnienie; także w razie dokonania wyboru prawa obcego). Odsetki za opóźnienie naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wyznaczonym do zapłaty świadczenia. Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych To odsetki należne za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty, przysługują w transakcjach handlowych (z wyłączeniem transakcji, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny), jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki: – wierzyciel spełnił swoje świadczenie; – wierzyciel nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie. (art. 7 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych) Jeśli strony nie określiły wyższych odsetek, to należą się odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i ośmiu punktów procentowych. Warto wiedzieć -odsetki się przedawniają Odsetki same z siebie nie ulegają przedawnieniu, niemniej jednak z uwagi na to, ze mają charakter akcesoryjny – w sytuacji przedawnienia roszczenia głównego, odsetki również ulegają przedawnione. W przypadku odsetek za opóźnienie – choć ich wartość rośnie wraz z upływem czasu – to w momencie gdy upłynie termin przedawnienia należności głównej, odsetki również ulegną przedawnieniu.
40/70/100 EURO – czyli rekompensata za koszty odzyskiwania należności
40/70/100 EURO – czyli rekompensata za koszty odzyskiwania należności Windykacja należności wiąże się dla wierzyciela z ponoszeniem dodatkowych kosztów. Ustawodawca wprowadził jednak regulację, która pozwala obciążyć tymi kosztami dłużnika. Mowa konkretnie o art. 10 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 893), wprowadzającym zryczałtowaną rekompensatę, która ma stanowić wyrównanie kosztów wierzycieli: Art. 10 ust. 1. Wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1, przysługuje od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności (…) Zryczałtowana opłata za koszty odzyskania należności w wysokości 40/70/100 euro – może być naliczana w przypadku opóźnienia zapłaty. Oznacza to, że wierzyciel który nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie/fakturze może żądać od kontrahenta rekompensaty za koszty windykacji, które poniósł. Warto już w tym miejscu podkreślić, że ustawa dotyczy tylko transakcji handlowych, przez które w myśl art. 4 pkt 1 rozumie się – umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością; Innymi słowy, regulacji tej nie stosuje się w przypadku umów zawieranych pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem. Kiedy można dochodzić rekompensaty? Aby móc sądownie dochodzić rekompensaty muszą zostać spełnione 3 warunki: Warto dodać, iż ustawa nie uzależnia naliczania rekompensaty od skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego. Zatem można się o nią ubiegać już od dnia nabycia uprawnień do odsetek, czyli na etapie postępowania przedsądowego. Rekompensata za opóźnienie w transakcjach handlowych – jakiej kwoty można żądać? To jakiej wysokości rekompensaty można żądać od kontrahenta – zależy od wysokości zadłużenia. Można żądać równowartości kwoty: 1) 40 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5000 złotych; 2) 70 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5000 złotych, ale niższa niż 50 000 złotych; 3) 100 euro – gdy wartość świadczenia pieniężnego jest równa lub wyższa od 50 000 złotych. Należy jednak zauważyć, iż rekompensatę można naliczyć od każdej nieuregulowanej w terminie faktury. W myśl art. 10 ust. 1a. Równowartość kwoty rekompensaty, jest ustalana przy zastosowaniu średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne. Warto dodać, że możliwość domagania się rekompensaty za opóźnienie w płatnościach to prawo, a nie obowiązek i to wierzyciel decyduje, czy naliczyć ją dłużnikowi, czy też nie. Dodatkowe roszczenia W myśl art. 10 ust. 2 – wierzycielowi oprócz rekompensaty przysługuje również zwrot, w uzasadnionej wysokości, poniesionych kosztów odzyskiwania należności przewyższających kwotę rekompensaty. Nie zapominajmy również o odsetkach od dochodzonej należności i to odsetkach za opóźnienia w transakcjach handlowych, o których mowa w przedmiotowej ustawie. Przedawnienie rekompensaty W/w ustawa nie wskazuje terminów przedawnienia roszczenia o rekompensatę. Z tego też względu, zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu cywilnego, a konkretnie art. 118 KC, w myśl którego roszczenia wynikające z prowadzenia działalności gospodarczej przedawniają się z upływem 3 lat. Tak te przesądził Sąd Najwyższy- Izba Cywilna w uchwale z dnia 30 września 2021 r., w sprawie do sygn. akt: III CZP 37/20. Rekompensata jako nadużycie prawa w myśl art. 5 KC Zgodnie z treścią art. 5 KC: nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie można znaleźć poglądy w myśl których, żądanie przez wierzyciela zasądzenia na jego rzecz rekompensaty można w niektórych, wyjątkowych sytuacjach – potraktować w kategorii nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 KC. Tak też orzekł Sąd Najwyższy – Izba Cywilna w uchwale z dnia 11 grudnia 2015 r., w sprawie do sygn. akt: III CZP 94/15, gdzie czytamy: „Mając jednak na uwadze dolegliwość dla dłużnika takiej sankcji, do sądu orzekającego w sprawach o przyznanie równowartości 40 euro, należy zbadanie, czy w okolicznościach konkretnej sprawy wierzyciel nie nadużył przyznanego mu prawa, biorąc pod uwagę art. 5 KC”. Jak wskazał z kolei Sąd Okręgowy w Szczecinie w wyroku z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt VIII Ga 138/17: „O sprzeczności dochodzenia roszczenia z moralnością mogą decydować następujące elementy – niewielka suma transakcji, nieznaczny okres opóźnienia, wyjątkowość zdarzenia, brak hipotetycznej choćby szkody, brak wpływu na płynność finansową wierzyciela, nieprzedsięwzięcie przez wierzyciela działań prowadzących do odzyskania należności”. W razie problemów w powyższej tematyce – Kancelaria służy pomocą tak wierzycielom, jak i dłużnikom.