KURATOR DO DORĘCZEŃ DLA NIEZNANEGO Z MIEJSCA POBYTU
Kurator do doręczeń, to instytucja – która ma zastosowanie przede wszystkim w dwóch przypadkach – gdy w ogóle nie znamy adresu Pozwanego albo gdy Pozwany nie odbiera korespondencji pod znanym nam adresem, a próba doręczenia przez Komornika – okazała się bezskuteczna. Instytucja kuratora dla doręczeń uregulowana została w art. 143 k.p.c. w myśl, którego, „jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający”. Należy jednak pamiętać, iż kurator może być ustanowiony jedynie dla osoby, której tożsamość jest ustalona. Innymi słowy, nie można w tym trybie ustanowić kuratora dla strony pozwanej niezidentyfikowanej od początku procesu. Przeciwko osobom, nieznanym z imienia i nazwiska, których tożsamości nie daje się ustalić, nie można bowiem wytaczać powództwa (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 23 września 1997 r., sygn. akt:I CKU 117/97, Legalis nr: 208554). Rola kuratora nie sprowadza się tylko i wyłącznie do odbioru korespondencji strony postępowania. Kurator ma za zadanie obronę praw strony dla, której został ustanowiony. Nie może być bierny. Musi składać wnioski, czy też oświadczenia w imieniu osoby, którą zastępuje, a przede wszystkim winien ustosunkować się merytorycznie do żądań strony przeciwnej. Kurator ma także obowiązek uczestniczenia w rozprawach, zachowania terminów, a także składania wniosków odwoławczych (Postanowienie SN z 14.04.2016 r. (IV CSK 412/15), Legalis nr: 1460762). Należy mieć jednak na uwadze, iż kurator jest uprawniony do podejmowania czynności o charakterze procesowym. Złożenie lub przyjęcie przez kuratora oświadczenia o charakterze materialno-prawnym – pozostaje bezskuteczne. Potwierdza to m.in. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie – V Wydział Cywilny z dnia 4 grudnia 2018 r., w sprawi do sygn. akt: V ACa 1551/17, gdzie czytamy : „Bezskuteczne pozostaje, w stosunku do drugiej strony stosunku prawnego, złożenie oświadczenia woli wywołującego skutki materialnoprawne w sytuacji, w której oświadczenie to zostanie złożone wobec kuratora ustanowionego dla tej strony w trybie przepisu art. 144 KPC. Ustanowiony w ten sposób kurator procesowy ma podejmować za nieobecnego jedynie czynności procesowe, które są niezbędne dla obrony jego praw w toku całego procesu. Kurator uprawniony jest więc do składania oświadczeń woli w imieniu reprezentowanej strony, ale tylko oświadczeń mających charakter procesowy. Przyjęcie przez kuratora oświadczenia o odwołaniu darowizny, którego istotą jest rozwiązanie stosunku prawnego, a więc wywołanie wyłącznie skutku materialnoprawnego, przekracza zakres ochrony praw osoby reprezentowanej, zatem należy je uznać za niedopuszczalne ze względu na sprzeczność z ustawowymi uprawnieniami kuratora wynikającymi z art. 143 KPC” (Legalis nr: 1865627). Jednakże to, że kurator nie jest uprawniony do składania oświadczeń materialno-prawnych, nie wyklucza możliwości podnoszenia przez niego – zarzutów materialnych. Co potwierdza z kolei, Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie – I Wydział Cywilny z dnia 17 listopada 2017 r., w sprawie do sygn. akt: I ACa 816/17, gdzie czytamy : „Kurator absentis działając jako przedstawiciel ustawowy ma podejmować za nieobecnego czynności niezbędne dla obrony jego praw w całym postępowaniu. Może więc podnosić zarzuty zarówno materialne jak i procesowe”(Legalis nr: 1830609). Kwestie dotyczące ustanowienia kuratora reguluje art. 144 § 1 KPC zgodnie, z którym kurator jest ustanawiany na podstawie postanowienia sądowego lub zarządzenia przewodniczącego, które stanowi jego źródło umocowania do działania. Należy pamiętać, że uprawdopodobnienie, że miejsca pobytu strony jest nieznane stanowi podstawowy warunek ustanowienia kuratora. Obowiązek uprawdopodobnienia spoczywa na stronie wnioskującej o ustanowienie kuratora. W przypadku gdy strona wnioskująca o ustanowienie kuratora nie uprawdopodobni w sposób wystarczający, iż miejsce pobytu strony nie jest znane, Sąd może oddalić wniosek o ustanowienie kuratora. Na oddalenie powyższego wniosku nie przysługuje stronie zażalenie. Zgodnie z art. art. 144 § 2 k.p.c. „ o ustanowieniu kuratora przewodniczący ogłosi publicznie w budynku sądowym i lokalu wójta burmistrza (burmistrza, prezydenta miasta), w sprawach zaś większej wagi, gdy uzna to za potrzebne, także w prasie”. Celem publicznego ogłoszenia o ustanowieniu kuratora jest, aby ta informacja dotarła bezpośrednio albo pośrednio do osoby, której miejsce pobytu nie jest znane. Dokonanie obwieszczenia jest bowiem warunkiem ważności ustanowienia kuratora. Innymi słowy, brak obwieszczenia o ustanowieniu kuratora stanowi przesłankę nieważności postępowania. Doręczenie staje się skuteczne w momencie doręczenia pisma kuratorowi. Niemniej jednak, Sąd może uzależnić skuteczność doręczenia od upływu określonego terminu od wywieszenia obwieszczenia w budynku sądowym. Warto podkreślić, iż kurator z uwagi na swoje obowiązki nie może być osobą przypadkową. Aby mógł należycie wypełniać swoje obowiązki – dobrze jest aby posiadał wiedzę prawniczą. Najczęściej na kuratora procesowego wyznaczani są pracownicy sekretariatu sądowego, radcowie, adwokaci, choć najlepszym rozwiązaniem jest ustanowienie kuratorem osoby bliskiej dla osoby zastępowanej. Niemniej jednak w praktyce ich ustalenie może okazać się równie trudne, jak ustalenie miejsca pobytu osoby zastępowanej. Kurator jest uprawniony do otrzymywania wynagrodzenia za swoje czynności. Wysokość wynagrodzenia dla kuratora określają przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9.03.2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. 2018, poz. 536). Kurator podejmuje działania za osobę, której miejsce pobytu nie jest znane – do momentu jej zgłoszenia się albo też zgłoszenia się osób, które są uprawnione do jej zastępowania. Warto dodać, że oświadczenie przez stronę powodową, że miejsce pobytu przeciwnika procesowego nie jest znane – złożone w złej wierze, a w konsekwencji ustanowienie dla tej osoby kuratora – należy traktować w kategoriach pozbawienia tej strony możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 KPC), co skutkuje nieważnością postępowania. Z drugiej strony,” rozpoznawanie sprawy bez ustanowienia kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego, mimo wniosku powoda oraz istnienia przesłanek przewidzianych w art. 143 i 144, powoduje pozbawienie możliwości obrony swych praw przez pozwanego, co stanowi przyczynę nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 KPC ) ( Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 grudnia 1994 r., sygn. akt:I PRN 33/94, Legalis nr: 29014). Zapraszamy do kontaktu gdyby mieli Państwo wątpliwości lub potrzebowali pomocy w powyższym zakresie.
Doręczenie przez Komornika
Z dniem 7 listopada 2019 r. pożegnaliśmy w KPC (kodeksie postępowania cywilnego) tzw. fikcję doręczenia, która polegała na tym, że jeżeli pozwany nie odebrał pozwu lub innego pisma procesowego wywołującego potrzebę podjęcia obrony jego praw, to po 14 dniach, tj. po dwukrotnym awizowaniu – sądy przesyłkę uznawały za doręczoną. W myśl wprowadzonego art. 1391 § 1 KPC – Jeżeli pozwany, pomimo powtórzenia zawiadomienia, nie odebrał pozwu lub innego pisma procesowego wywołującego potrzebę podjęcia obrony jego praw, a w sprawie nie doręczono mu wcześniej żadnego pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających i nie ma zastosowania art. 139 § 2 – 3 (1) lub inny przepis szczególny przewidujący skutek doręczenia, przewodniczący zawiadamia o tym powoda, przesyłając mu przy tym odpis pisma dla pozwanego i zobowiązując do doręczenia tego pisma pozwanemu za pośrednictwem komornika. § 2. Powód w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia mu zobowiązania, o którym mowa w § 1, składa do akt potwierdzenie doręczenia pisma pozwanemu za pośrednictwem komornika albo zwraca pismo i wskazuje aktualny adres pozwanego lub dowód, że pozwany przebywa pod adresem wskazanym w pozwie. Po bezskutecznym upływie terminu stosuje się przepis art. 177 § 1 pkt 6. Co powyższy przepis oznacza w praktyce dla Powoda? W sytuacji, gdy Sąd nie doręczy pisma – Powód ma trzy możliwości wywiązania się z obowiązku określonego w art. 1391 § 1 KPC: W pierwszy przypadku – tj. gdy Powód składając do komornika wniosek o dokonanie doręczenia – musi w pierwszej kolejności ustalić komornika sądowego właściwego do wykonania tego wniosku. Komornikiem właściwym miejscowo jest ten, w którego zasięgu terytorialnym znajduje się adres pozwanego określony w pozwie, pod którym ma nastąpić doręczenie. Poza złożeniem wniosku, Powód w myśl art. 41 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych – zobowiązany jest uiścić zryczałtowaną opłatę w wysokości 60,00zł. Opłatę pobiera się za doręczenie na jeden adres oznaczonego pisma w sprawie, niezależnie od liczby adresatów tego pisma tam zamieszkałych i liczby podjętych prób doręczenia. Innymi słowy, jeśli chcemy by komornik podjął próby doręczenia pod dwoma adresami (bo np. nie wiemy, który jest właściwy) – to składamy opłatę w wysokości 120,00zł. Brak uiszczenia opłaty na etapie złożenia wniosku spowoduje, że komornik wezwie wnioskodawcę do jej uiszczenie w terminie 7 dni, co oczywiście wydłuża procedurę. Prawidłowo złożony i opłacony wniosek – skutkuje podjęciem przez komornika czynności pod wskazanym przez wnioskodawcę adresem, w ciągu 14 dni od złożenia opłaconego wniosku (lub uiszczenia opłaty po wezwaniu). Komornik sądowy wykonuje czynności osobiście lub za pośrednictwem asesora komorniczego, aplikanta komorniczego lub pracownika kancelarii komornika, który spełnia odpowiednie ustawowe wymogi – udając się pod wskazany we wniosku adres. Oczywiście najbardziej pożądaną i satysfakcjonującą powoda opcją – jest sytuacja gdy komornik zastanie pozwanego pod wskazanym adresem i ten odbierze skierowaną do niego korespondencję, podpisując zwrotne potwierdzenie odbioru, które stanowi dowód doręczenia. Jeżeli jednak komornik nie zastanie pozwanego pod wskazanym we wniosku adresem – to nie może pozostawić przesyłki innej osobie, która tam mieszka. Może jednak dokonać tzw. rozpytania wśród podmiotów wskazanych w art. 761 § 11 pkt 13 KPC (np. sąsiadów, obecnych domowników) – czy taka osoba mieszka / prowadzi działalność pod danym adresem. Warto zaznaczyć, iż rozpytanie nie generuje dodatkowych kosztów po stronie powoda. Treść dokonanych ustaleń komornik zamieszcza w specjalnym protokole. W przypadku gdy komornik nie zastanie pozwanego pod wskazanym adresem, ale ustali, że pozwany tam zamieszkuje/prowadzi działalność – może zostawić awizo w skrzynce pocztowej z informacją o możliwości odbioru pisma w kancelarii komornika oraz pouczeniem, że należy je odebrać w terminie 14 dni od dnia umieszczenia zawiadomienia. Po bezskutecznym upływie terminu do odbioru korespondencji z kancelarii komornika – uważa się przesyłkę za doręczoną, a komornik zwraca pismo wnioskodawcy (powodowi), informując go o dokonanych ustaleniach i przesyłając stosowny protokół z podjętych czynności. W sytuacji nr 2 – tj., wprzypadku niedoręczenia korespondencji pozwanemu, przy jednoczesnym ustaleniu, że pozwany nie zamieszkuje/nie prowadzi działalności pod danym adresem, bądź w sytuacji gdy komornikowi pomimo podjęcia wymaganych czynności nie udało się ustalić, czy adresat zamieszkuje/prowadzi działalność pod wskazanym adresem – komornik zwraca powodowi korespondencję sądową wraz z protokołem z czynności doręczenia. W takiej sytuacji powód ma możliwość złożenia wniosku do komornika o poszukiwanie aktualnego adresu zamieszkania pozwanego, co podlega dodatkowej opłacie w wysokości 40,00zł (art. 41 ust. 2 ustawy o kosztach komorniczych) Niekiedy, gdy powód już na etapie składania wniosku wie, że znane mu adresy nie są aktualne – może już we wniosku inicjującym postępowanie w przedmiocie doręczenia pozwu –wnieść o poszukiwanie pozwanego. Czynności poszukiwawcze, polegają na złożeniu przez komornika zapytań do m.in. organów podatkowych, organów rentowych, banków, organów administracji publicznej, zakładów ubezpieczeń czy spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych. W przypadku szeroko zakrojonych poszukiwań, powód musi liczyć się jednak z dodatkowymi wydatkami, które go obciążają, np. za udzielenie komornikowi informacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Urząd Skarbowy, CEPIK czy banki. Ponadto, komornik może pobierać również zryczałtowane koszty dojazdu do miejsca, w którym doręcza pismo. Jeżeli ostatecznie okaże się, że komornikowi nie uda się doręczyć korespondencji lub ustalić nowego adresu pozwanego – to dla powoda będzie to miało bardzo negatywne skutki procesowe. Zgodnie bowiem z art. 1391 § 2 w zw. z art. 177 § 1 pkt 6 KPC- sąd zawiesi postępowanie sądowe. Na marginesie warto dodać, że przepisów o doręczeniu korespondencji przez komornika nie stosuje się w elektronicznym postępowaniu upominawczym. W myśl bowiem art. 50529 § 1 KPC w elektronicznym postępowaniu upominawczym nie stosuje się m.in. art. 1391 KPC. Reasumując, uznać należy, iż o ile wprowadzona w 2019r. regulacja – niewątpliwie służy prawidłowej obronie praw pozwanego, to z pewnością nie jest korzystna dla powoda, którego możliwość dochodzenia swoich roszczeń i praw może zostać skutecznie zblokowana przez „sprytnego” pozwanego. Nie można także zapominać o tym, iż procedura ta generuje dla powoda dodatkowe koszty , wydłuża postępowania, a to w konsekwencji np. w przypadku roszczeń pieniężnych skutkować może niewypłacalnością dłużnika i bezskuteczną egzekucją. Wreszcie samo niedoręczenie korespondencji przez komornika i zawieszenie postępowania sądowego, może definitywnie przekreślić szanse na dochodzenie przez powoda swoich praw.