KURATOR DO DORĘCZEŃ DLA NIEZNANEGO Z MIEJSCA POBYTU

Kurator do doręczeń, to instytucja  – która ma zastosowanie przede wszystkim w dwóch przypadkach – gdy w ogóle nie znamy adresu Pozwanego albo gdy Pozwany nie odbiera korespondencji pod znanym nam adresem, a próba doręczenia przez Komornika – okazała się bezskuteczna.

Instytucja  kuratora dla doręczeń uregulowana została w  art. 143 k.p.c. w myśl, którego, „jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw, doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający”.

Należy jednak pamiętać, iż kurator może być ustanowiony jedynie  dla osoby, której tożsamość jest ustalona. Innymi słowy, nie można w tym trybie ustanowić kuratora dla strony pozwanej niezidentyfikowanej od początku procesu. Przeciwko osobom, nieznanym z imienia i nazwiska, których tożsamości nie daje się ustalić, nie można bowiem wytaczać powództwa (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 23 września 1997 r., sygn. akt:I CKU 117/97, Legalis nr: 208554).

Rola kuratora nie sprowadza się tylko i wyłącznie do odbioru korespondencji strony postępowania. Kurator ma za zadanie obronę praw strony dla, której został ustanowiony.  Nie może być bierny. Musi składać wnioski, czy też oświadczenia w imieniu osoby, którą zastępuje, a przede wszystkim winien ustosunkować się merytorycznie do żądań strony przeciwnej. Kurator ma także obowiązek uczestniczenia w rozprawach, zachowania terminów, a także składania wniosków odwoławczych (Postanowienie  SN z 14.04.2016 r. (IV CSK 412/15), Legalis nr: 1460762).

Należy mieć jednak na uwadze, iż kurator jest uprawniony do podejmowania czynności o charakterze procesowym. Złożenie lub przyjęcie przez kuratora oświadczenia o charakterze materialno-prawnym – pozostaje bezskuteczne. Potwierdza to m.in. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie – V Wydział Cywilny z dnia 4 grudnia 2018 r., w sprawi do sygn. akt: V ACa 1551/17, gdzie czytamy : „Bezskuteczne pozostaje, w stosunku do drugiej strony stosunku prawnego, złożenie oświadczenia woli wywołującego skutki materialnoprawne w sytuacji, w której oświadczenie to zostanie złożone wobec kuratora ustanowionego dla tej strony w trybie przepisu art. 144 KPC. Ustanowiony w ten sposób kurator procesowy ma podejmować za nieobecnego jedynie czynności procesowe, które są niezbędne dla obrony jego praw w toku całego procesu. Kurator uprawniony jest więc do składania oświadczeń woli w imieniu reprezentowanej strony, ale tylko oświadczeń mających charakter procesowy. Przyjęcie przez kuratora oświadczenia o odwołaniu darowizny, którego istotą jest rozwiązanie stosunku prawnego, a więc wywołanie wyłącznie skutku materialnoprawnego, przekracza zakres ochrony praw osoby reprezentowanej, zatem należy je uznać za niedopuszczalne ze względu na sprzeczność z ustawowymi uprawnieniami kuratora wynikającymi z art. 143 KPC” (Legalis nr: 1865627).

Jednakże to, że kurator nie jest uprawniony do składania oświadczeń materialno-prawnych, nie wyklucza możliwości podnoszenia przez niego – zarzutów materialnych. Co potwierdza z kolei, Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie – I Wydział Cywilny z dnia 17 listopada 2017 r., w sprawie do sygn. akt: I ACa 816/17, gdzie czytamy : „Kurator absentis działając jako przedstawiciel ustawowy ma podejmować za nieobecnego czynności niezbędne dla obrony jego praw w całym postępowaniu. Może więc podnosić zarzuty zarówno materialne jak i procesowe”(Legalis nr: 1830609).

Kwestie dotyczące ustanowienia  kuratora reguluje art. 144 § 1 KPC zgodnie, z którym kurator jest ustanawiany na podstawie postanowienia sądowego lub zarządzenia przewodniczącego, które stanowi jego źródło  umocowania do działania.

Należy pamiętać, że uprawdopodobnienie, że miejsca pobytu strony jest nieznane stanowi podstawowy warunek ustanowienia kuratora. Obowiązek uprawdopodobnienia spoczywa na stronie wnioskującej o ustanowienie kuratora.  W przypadku gdy strona wnioskująca o ustanowienie kuratora nie uprawdopodobni w sposób wystarczający, iż miejsce pobytu strony nie jest znane, Sąd może oddalić wniosek o ustanowienie kuratora. Na oddalenie powyższego wniosku nie przysługuje stronie zażalenie.

Zgodnie z art. art. 144 § 2 k.p.c. „ o ustanowieniu kuratora przewodniczący ogłosi publicznie w budynku sądowym i lokalu wójta burmistrza (burmistrza, prezydenta miasta), w sprawach zaś większej wagi, gdy uzna to za potrzebne, także w prasie”. Celem publicznego ogłoszenia o ustanowieniu kuratora jest, aby  ta informacja dotarła bezpośrednio albo pośrednio do osoby, której miejsce pobytu nie jest znane. Dokonanie obwieszczenia jest bowiem warunkiem ważności ustanowienia kuratora. Innymi słowy, brak obwieszczenia o ustanowieniu kuratora stanowi przesłankę  nieważności postępowania.

Doręczenie staje się skuteczne w momencie doręczenia pisma kuratorowi. Niemniej jednak, Sąd może uzależnić skuteczność doręczenia od upływu określonego terminu od wywieszenia obwieszczenia w budynku sądowym.

Warto podkreślić, iż kurator z uwagi na swoje obowiązki nie może być osobą przypadkową. Aby mógł należycie wypełniać swoje obowiązki – dobrze jest aby posiadał wiedzę prawniczą.  Najczęściej na kuratora procesowego wyznaczani są pracownicy sekretariatu sądowego, radcowie, adwokaci,  choć najlepszym rozwiązaniem jest ustanowienie kuratorem osoby bliskiej dla osoby zastępowanej. Niemniej jednak w praktyce ich ustalenie może okazać się równie trudne, jak ustalenie miejsca pobytu osoby zastępowanej.

Kurator jest uprawniony do otrzymywania wynagrodzenia za swoje czynności. Wysokość wynagrodzenia dla kuratora określają przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9.03.2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. 2018, poz. 536).

Kurator podejmuje działania za osobę, której miejsce pobytu nie jest znane –  do momentu jej zgłoszenia się albo też zgłoszenia się osób, które są uprawnione do jej zastępowania.

Warto dodać, że oświadczenie przez stronę powodową, że miejsce pobytu przeciwnika procesowego nie jest znane  – złożone w złej wierze, a w konsekwencji ustanowienie dla tej osoby kuratora –  należy traktować w kategoriach pozbawienia tej strony możności obrony swych praw (art. 379 pkt 5 KPC), co skutkuje nieważnością postępowania.

Z drugiej strony,” rozpoznawanie sprawy bez ustanowienia kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego, mimo wniosku powoda oraz istnienia przesłanek przewidzianych w art. 143 i 144, powoduje pozbawienie możliwości obrony swych praw przez pozwanego, co stanowi przyczynę nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 KPC ) ( Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 grudnia 1994 r., sygn. akt:I PRN 33/94, Legalis nr: 29014).

Zapraszamy do kontaktu gdyby mieli Państwo wątpliwości lub potrzebowali pomocy w powyższym zakresie.