Wypadek przy pracy osoby pracującej „na czarno”
Wypadek przy pracy to zdarzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z wykonywaniem pracy albo w drodze z lub do pracy. Wypadek w pracy może zdarzyć się każdemu. Zarówno osobie pracującej na umowie, jak i bez niej – tj. na czarno. Warto jednak już na wstępie podkreślić, iż praca na czarno to dalej praca. W momencie podjęcia pierwszych czynności, obowiązków, które są elementem danej pracy – między daną osobą, a pracodawcą zawiązuje się normalny stosunek pracy. Nawet jeśli dana osoba nie zawarła z Pracodawcą pisemnej umowy , to i tak przysługują jej takie same prawa (i obowiązki) jak pracownikowi z umową. Innymi słowy, osoba pracująca bez umowy, ale wykonująca swoje obowiązki na zasadach i na warunkach odpowiadających umowie o pracę – nabywa prawo do wynagrodzenia, urlopu, a także do ubezpieczenia zdrowotnego i wypadkowego przez ZUS. Tym samym, nawet jeśli Pracodawca nie zgłosi osoby pracującej na czarno do ZUS, to i tak z chwilą wykonania pierwszych czynności – taka osoba jest ubezpieczona przez ZUS. W konsekwencji powyższego, jeśli ulegniemy wypadkowi w pracy na czarno możemy domagać się odszkodowania i świadczeń od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Co więcej, także i Pracodawca odpowiada za wypadek przy pracy, do którego doszło wskutek jego zawinienia. Możliwości działania jest kilka. Niemniej jednak pamiętać należy, iż problematyczne mogą być kwestie dowodowe. W sytuacji, kiedy dojdzie do wypadku przy pracy, poszkodowany pracownik „na czarno” może: 1) zgłosić do pracodawcy wniosek o sporządzenie protokołu powypadkowego. Być może Pracodawca po rozeznaniu tematu, skonsultowaniu się z prawnikiem – postanowi przychylić się do wniosku, co skróci pracownikowi drogę do dochodzenia swoich praw; 2) zgłosić się do Państwowej Inspekcji Pracy z prośbą o pomoc w wyegzekwowaniu od pracodawcy sporządzenia ww. protokołu. Warto dodać, że protokół powypadkowy pozwala na dochodzenie odszkodowania przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, a przy tym stanowi potwierdzenie, że pracownik był zatrudniony. W praktyce jednak bardzo często zdarza się, że pracodawca odmawia sporządzenia protokołu obawiając się konsekwencji w postaci konieczności zapłaty za pracownika zaległych składek i podatków (a nawet odpowiedzialności karnej z art. 219 k.k.). Innymi słowy, Pracodawca „nie przyznaje się”, że u niego pracowaliśmy i nie chce sporządzić obowiązkowego protokołu z wypadku. co pozostaje pracownikowi w tej sytuacji? 3) droga sądowa Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2014 r., w sprawie do sygn. akt: I UZP 4/13, zgodnie z którą: „w postępowaniu prowadzonym na skutek odwołania od decyzji organu rentowego odmawiającej przyznania prawa do 2 jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy z powodu nieprzedstawienia przez ubezpieczonego protokołu powypadkowego sąd ubezpieczeń społecznych jest uprawniony do dokonywania oceny, czy dane zdarzenie było wypadkiem przy pracy” – pozwoliła wypracować pewną strategię. W sytuacji pracownika który uległ wypadkowi przy pracy na czarno, a którego Pracodawca nie chce podjąć czynności niezbędnych dla Pracownika do uzyskania świadczeń – droga sądowa jest jedynym sposobem dla dochodzenia swoich praw. Aby jednak sprawa mogła trafić do Sądu, pracownik musi „wyczerpać” drogę administracyjną, tj., postępowanie przed ZUS-em. Pracownik musi zatem podjąć następujące kroki: Gdzie trzeba się nastawić, że ZUS będzie musiał odmówić wypłaty świadczeń; Ponownie trzeba się nastawić, że ZUS będzie musiał odmówić. Dopiero ten Sąd jest władny zbadać, czy doszło do wypadku przy pracy i przyzna pracownikowi należne świadczenia. Z kolei wyrok w sprawie z ZUS-em daje pracownikowi podstawy do dochodzenia roszczeń uzupełniających bezpośrednio od pracodawcy. Warto pamiętać, że z tytułu wypadku przy pracy, każdemu, nawet osobie pracującej na czarno – przysługują nie tylko świadczenia z ZUS, ale także roszczenia od nieuczciwego Pracodawcy, tj. uzupełniające odszkodowanie, zadośćuczynienie oraz renta. Jeśli potrzebują Państwo pomocy w tej materii – zapraszamy. Chętnie pomożemy.
RENTA z tytułu niezdolności do pracy
1 marca 2024 r. na skutek podwyżki waloryzacyjnej – wzrosły renty z tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy. Są wyższe o 12,12 proc. Najniższa renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynosi obecnie 1780,96 zł brutto, a renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy 1335,72 zł brutto. Za całkowicie niezdolną do pracy jest uznawana osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Za częściowo niezdolną do pracy uznaje się natomiast osobę, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do wykonywania pracy zgodnej z posiadanymi przez nią kwalifikacjami. Ale kto taką rentę może uzyskać? Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki: Co do zasady, dla uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy, wymagany jest również staż ubezpieczenia, który wynosi od roku do lat 5, w zależności od wieku osoby ubiegającej się o rentę. Warunek stażu nie jest wymagany, jeżeli niezdolność do pracy miała związek z wypadkiem przy pracy, w drodze do pracy lub z pracy. Spełnienie warunku powstania niezdolności do pracy w określonym czasie nie jest wymagane, jeśli osoba została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i udowodniła okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące dla kobiety co najmniej 20 lat, a dla mężczyzny co najmniej 25 lat . Na wniosek Aby ubiegać się o rentę należy złożyć wniosek i załączyć odpowiednie dokumenty, m.in. informację o okresach składkowych i nieskładkowych, dokumenty potwierdzające osiągane wynagrodzenie, zaświadczenie o stanie zdrowia (druk OL-9), dokumentację medyczną, wywiad zawodowy, jeśli osoba ubezpieczona pozostaje w zatrudnieniu. Ocena stanu zdrowia przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS Oceny stanu zdrowia dokonuje lekarz orzecznik ZUS lub komisja lekarska ZUS (jeśli ubiegający się o rentę złoży sprzeciw wobec orzeczenia wydanego przez lekarza orzecznika lub prezes ZUS zgłosi zarzut wadliwości). Lekarz orzecznik może wydać orzeczenie o:– całkowitej niezdolności do pracy – jeśli ubiegający się o rentę utraci zdolność do tego, by wykonywać jakąkolwiek pracę;– częściowej niezdolności do pracy – jeśli utraci w znacznym stopniu zdolność do tego, by wykonywać pracę zgodną ze swoimi kwalifikacjami. Co ważne, lekarz orzecznik może również stwierdzić, że naruszenie sprawności organizmu powoduje konieczność opieki i pomocy innej osoby przy codziennych potrzebach życiowych. W takim wypadku, orzeka niezdolność do samodzielnej egzystencji. Co do zasady, lekarz orzecznik ZUS lub komisja lekarska ZUS-u orzeka niezdolność do pracy maksymalnie na 5 lat. Dopiero na podstawie prawomocnego orzeczenia lekarza orzecznika albo komisji lekarskiej ZUS wydaje decyzję w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy. Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje przez okres, na jaki lekarz orzecznik ZUS lub komisja lekarska ZUS wyda orzeczenie o niezdolności do pracy. Może być stała, gdy lekarz orzecznik stwierdził trwałą niezdolność do pracy lub okresowa, gdy niezdolność do pracy ma charakter czasowy. Z tytułu niezdolności do pracy przysługuje również renta szkoleniowa. Prawo do renty szkoleniowej przysługuje osobie, która spełnia warunki wymagane do przyznania renty i otrzyma orzeczenie o celowości przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie. Po przyznaniu renty organ rentowy kieruje zainteresowanego do powiatowego urzędu pracy w celu odbycia szkoleń przygotowujących do zdobycia nowego zawodu. Renta szkoleniowa przyznawana jest na okres 6 miesięcy. Na wniosek starosty, okres ten może zostać przedłużony maksymalnie do 30 miesięcy. Również na wniosek starosty okres 6 miesięcy może zostać skrócony, jeżeli starosta uzna, że nie ma możliwości przekwalifikowania do innego zawodu oraz gdy pobierający rentę nie uczestniczy we wskazanych szkoleniach. W przypadku gdy starosta zawiadomi o braku możliwości przekwalifikowania do innego zawodu organ rentowy ponownie kieruje zainteresowanego do lekarza orzecznika. Renta szkoleniowa wynosi 75% podstawy wymiaru renty, nie mniej jednak niż w wysokości najniższej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Rodzaje rent Renta stała przysługuje ubezpieczonemu którego niezdolność do pracy została uznana za trwałą. Renta okresowa przysługuje jeśli niezdolność do pracy ma charakter czasowy. Przysługuje ona przez okres wskazany w decyzji organu rentowego. Po upływie tego okresu ubezpieczony może wystąpić do ZUS z wnioskiem o przedłużenie prawa do renty na dalszy okres. Ewentualne kolejne prawo do renty uzależnione jest od wyniku ustaleń zawartych w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej. Nie później niż na trzy miesiące przed ustaniem prawa do renty okresowej ZUS zawiadamia osobę zainteresowaną o terminie wstrzymania wypłaty oraz o warunkach przywrócenia prawa do tego świadczenia. Co warto zauważyć, renta nie przysługuje, jeśli ubezpieczony ma ustalone prawo do emerytury lub spełnia warunki do jej przyznania. Gdyby potrzebowali Państwo pomocy w sprawach związanych z ZUS – służymy pomocą.
Jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej
Jednorazowe odszkodowanie wypłacane przez ZUS przysługuje poszkodowanemu, u którego w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej został orzeczony stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu. W razie śmierci poszkodowanego odszkodowanie to przysługuje najbliższej rodzinie. WYPADEK PRZY PRACY Zgodnie z art. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą: CHOROBA ZAWODOWA Natomiast definicję choroby zawodowej znajdziemy w art. 235¹ Kodeksu pracy. Jest nią choroba: ODSZKODOWANIE DLA PRACOWNIKA Jednorazowe odszkodowanie za wypadek w pracy lub chorobę zawodową dotyczy osoby, która doznała uszczerbku na zdrowiu: Na wniosek ubezpieczonego – ZUS dokonuje oceny stopnia uszczerbku na zdrowiu oraz jego związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową. Ocenę procentowego stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu – w zależności od uszkodzonego organu/rodzaju choroby – określa się na podstawie załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania z dnia 18 grudnia 2002 r. Lekarz orzecznik ZUS ustala w orzeczeniu w procentach stopień stałego lub długotrwałego uszczerbku. Jeśli jednak poszkodowany pracownik – nie zgadza się z treścią orzeczenia (gdyż np. nie stwierdzono u niego uszczerbku lub stwierdzono niewłaściwy procent uszczerbku) – może wnieść sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS. Sprzeciw wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Przyznanie lub odmowa przyznania jednorazowego odszkodowania oraz ustalenie jego wysokości następuje w decyzji ZUS. Jeżeli jednak poszkodowany pracownik -nie zgadza się z treścią decyzji (bo decyzja jest odmowna, ustalono niewłaściwy procentem uszczerbku za zdrowiu lub niewłaściwa wysokość odszkodowania) – przysługuje mu odwołanie do sądu rejonowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji, za pośrednictwem ZUS . Jednorazowe odszkodowanie przysługuje w wysokości 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Jeżeli wskutek pogorszenia się stanu zdrowia stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu będący następstwem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, który był podstawą przyznania jednorazowego odszkodowania, ulegnie zwiększeniu co najmniej o 10 punktów procentowych, jednorazowe odszkodowanie zwiększa się o 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent uszczerbku na zdrowiu przewyższający procent, według którego ustalone było to odszkodowanie. Jednorazowe odszkodowanie ulega zwiększeniu o kwotę stanowiącą 3,5-krotność przeciętnego wynagrodzenia, jeżeli w stosunku do ubezpieczonego została orzeczona całkowita niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, a także jeśli wskutek pogorszenia się stanu zdrowia w następstwie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej w stosunku do rencisty została orzeczona całkowita niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji. Dokumenty wymagane w ceku uzyskania jednorazowego odszkodowania: Dokumenty związane z jednorazowym odszkodowaniem ZUS składamy po zakończonym okresie leczenia i rehabilitacji. ODSZKODOWANIE DLA RODZINY Jeśli poszkodowany zmarł w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej – jednorazowe odszkodowanie przysługuje uprawnionej najbliższej rodzinie. Członkami rodziny uprawnionymi do odszkodowania są: Jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawniony jest tylko jeden członek rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, przysługuje ono w wysokości: Jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są równocześnie: Jeżeli obok małżonka lub dzieci do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są równocześnie inni członkowie rodziny, każdemu z nich odszkodowanie przysługuje w wysokości 3,5-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, niezależnie od odszkodowania przysługującego małżonkowi lub dzieciom. Jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są tylko członkowie rodziny inni niż małżonek lub dzieci, odszkodowanie to przysługuje w wysokości 9-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, zwiększonej o 3,5-krotne przeciętne wynagrodzenie, na drugiego i każdego następnego uprawnionego. Jeśli do jednorazowego odszkodowania uprawniona jest więcej niż jedna osoba – kwotę jednorazowego odszkodowania dzieli się w równych częściach między uprawnionych, według powyższych zasad. Dokumenty niezbędne do ustalenia prawa do jednorazowego odszkodowania po zmarłym (oprócz dokumentów potwierdzających, że poszkodowany zmarł w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej): Także i w tym wypadku – osoby, które dostały negatywną decyzję w sprawie przyznania jednorazowego odszkodowania z ZUS mogą się za darmo odwołać od decyzji ZUS, robiąc to pisemnie lub ustnie do protokołu, za pośrednictwem jednostki organizacyjnej ZUS, która wydała decyzję, do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Ile wynoszą kwoty jednorazowych odszkodowań? Wysokość jednorazowych odszkodowań z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową są publikowane co roku w obwieszczeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Kwoty jednorazowych odszkodowań z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. wynoszą: Gdyby potrzebowali Państwo pomocy w walce z ZUS – służymy pomocą.