Jednorazowe odszkodowanie wypłacane przez ZUS przysługuje poszkodowanemu, u którego w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej został orzeczony stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu. W razie śmierci poszkodowanego odszkodowanie to przysługuje najbliższej rodzinie.
WYPADEK PRZY PRACY
Zgodnie z art. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:
- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;
- w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
CHOROBA ZAWODOWA
Natomiast definicję choroby zawodowej znajdziemy w art. 235¹ Kodeksu pracy. Jest nią choroba:
- wymieniona w wykazie chorób zawodowych, który znajduje się w rozporządzeniu Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych;
- którą można stwierdzić w wyniku oceny warunków pracy bezspornie i z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy,
- która powstała w związku ze sposobem wykonywania pracy.
ODSZKODOWANIE DLA PRACOWNIKA
Jednorazowe odszkodowanie za wypadek w pracy lub chorobę zawodową dotyczy osoby, która doznała uszczerbku na zdrowiu:
- stałego – oznaczającego naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy lub
- długotrwałego – oznaczającego naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące ulec poprawie.
Na wniosek ubezpieczonego – ZUS dokonuje oceny stopnia uszczerbku na zdrowiu oraz jego związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową.
Ocenę procentowego stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu – w zależności od uszkodzonego organu/rodzaju choroby – określa się na podstawie załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania z dnia 18 grudnia 2002 r.
Lekarz orzecznik ZUS ustala w orzeczeniu w procentach stopień stałego lub długotrwałego uszczerbku.
Jeśli jednak poszkodowany pracownik – nie zgadza się z treścią orzeczenia (gdyż np. nie stwierdzono u niego uszczerbku lub stwierdzono niewłaściwy procent uszczerbku) – może wnieść sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS. Sprzeciw wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS.
Przyznanie lub odmowa przyznania jednorazowego odszkodowania oraz ustalenie jego wysokości następuje w decyzji ZUS.
Jeżeli jednak poszkodowany pracownik -nie zgadza się z treścią decyzji (bo decyzja jest odmowna, ustalono niewłaściwy procentem uszczerbku za zdrowiu lub niewłaściwa wysokość odszkodowania) – przysługuje mu odwołanie do sądu rejonowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji, za pośrednictwem ZUS .
Jednorazowe odszkodowanie przysługuje w wysokości 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Jeżeli wskutek pogorszenia się stanu zdrowia stały lub długotrwały uszczerbek na zdrowiu będący następstwem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, który był podstawą przyznania jednorazowego odszkodowania, ulegnie zwiększeniu co najmniej o 10 punktów procentowych, jednorazowe odszkodowanie zwiększa się o 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent uszczerbku na zdrowiu przewyższający procent, według którego ustalone było to odszkodowanie.
Jednorazowe odszkodowanie ulega zwiększeniu o kwotę stanowiącą 3,5-krotność przeciętnego wynagrodzenia, jeżeli w stosunku do ubezpieczonego została orzeczona całkowita niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, a także jeśli wskutek pogorszenia się stanu zdrowia w następstwie wypadku przy pracy lub choroby zawodowej w stosunku do rencisty została orzeczona całkowita niezdolność do pracy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji.
Dokumenty wymagane w ceku uzyskania jednorazowego odszkodowania:
- wniosek o jednorazowe odszkodowanie;
- zaświadczenie o stanie zdrowia OL-9 zawierające m.in. informacje o zakończonym procesie leczenia i rehabilitacji, wystawione nie wcześniej niż na miesiąc przed złożeniem wniosku oraz ewentualnie dokumentacja medyczna;
- protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy sporządzony przez pracodawcę lub karta wypadku czy też prawomocny wyrok sądu pracy;
- decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej wydana przez państwowego inspektora sanitarnego czy też prawomocny wyrok sądu administracyjnego.
Dokumenty związane z jednorazowym odszkodowaniem ZUS składamy po zakończonym okresie leczenia i rehabilitacji.
ODSZKODOWANIE DLA RODZINY
Jeśli poszkodowany zmarł w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej – jednorazowe odszkodowanie przysługuje uprawnionej najbliższej rodzinie.
Członkami rodziny uprawnionymi do odszkodowania są:
- małżonek (z zastrzeżeniem, że odszkodowanie nie przysługuje małżonkowi w przypadku orzeczonej separacji)
- dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione oraz przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej, spełniające w dniu śmierci ubezpieczonego lub rencisty warunki uzyskania renty rodzinnej
- rodzice, osoby przysposabiające, macocha oraz ojczym, jeżeli w dniu śmierci ubezpieczonego lub rencisty prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub jeżeli ubezpieczony lub rencista bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania albo jeżeli ustalone zostało wyrokiem lub ugodą sądową prawo do alimentów z jego strony.
Jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawniony jest tylko jeden członek rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, przysługuje ono w wysokości:
- 18-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, gdy uprawnionymi są małżonek lub dziecko;
- 9-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, gdy uprawniony jest inny członek rodziny.
Jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są równocześnie:
- małżonek i jedno lub więcej dzieci – odszkodowanie przysługuje w wysokości 18-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, zwiększonej o 3,5-krotne przeciętne wynagrodzenie, na każde dziecko;
- dwoje lub więcej dzieci – odszkodowanie przysługuje w wysokości 18-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, zwiększonej o 3,5-krotne przeciętne wynagrodzenie, na drugie i każde następne dziecko.
Jeżeli obok małżonka lub dzieci do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są równocześnie inni członkowie rodziny, każdemu z nich odszkodowanie przysługuje w wysokości 3,5-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, niezależnie od odszkodowania przysługującego małżonkowi lub dzieciom.
Jeżeli do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są tylko członkowie rodziny inni niż małżonek lub dzieci, odszkodowanie to przysługuje w wysokości 9-krotnego przeciętnego wynagrodzenia, zwiększonej o 3,5-krotne przeciętne wynagrodzenie, na drugiego i każdego następnego uprawnionego.
Jeśli do jednorazowego odszkodowania uprawniona jest więcej niż jedna osoba – kwotę jednorazowego odszkodowania dzieli się w równych częściach między uprawnionych, według powyższych zasad.
Dokumenty niezbędne do ustalenia prawa do jednorazowego odszkodowania po zmarłym (oprócz dokumentów potwierdzających, że poszkodowany zmarł w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej):
- wniosek o jednorazowe odszkodowanie
- dokument stwierdzający datę urodzenia i datę zgonu osoby, po której ma być przyznane jednorazowe odszkodowanie
- dokument potwierdzający stopień pokrewieństwa (powinowactwa) z osobą zmarłą
- odpis skrócony aktu małżeństwa, jeżeli o świadczenie ubiega się wdowa lub wdowiec
- zaświadczenie o stanie zdrowia dziecka, wystawione przez lekarza prowadzącego leczenie, jeżeli przyznanie odszkodowania uzależnione jest od ustalenia niezdolności do pracy
- zaświadczenie o uczęszczaniu do szkoły, jeżeli dziecko ukończyło 16 lat
- dokument o ustaleniu prawa do alimentów na podstawie wyroku sądu lub ugody w odniesieniu do rodziców, osoby przysposabiającej, macochy, ojczyma (jeżeli nie pozostawali we wspólnym gospodarstwie lub osoba zmarła nie przyczyniała się do ich utrzymania).
Także i w tym wypadku – osoby, które dostały negatywną decyzję w sprawie przyznania jednorazowego odszkodowania z ZUS mogą się za darmo odwołać od decyzji ZUS, robiąc to pisemnie lub ustnie do protokołu, za pośrednictwem jednostki organizacyjnej ZUS, która wydała decyzję, do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.
Ile wynoszą kwoty jednorazowych odszkodowań?
Wysokość jednorazowych odszkodowań z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową są publikowane co roku w obwieszczeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Kwoty jednorazowych odszkodowań z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 31 marca 2023 r. wynoszą:
- 1133 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu;
- 1133 zł za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, z tytułu zwiększenia tego uszczerbku co najmniej o 10 punktów procentowych;
- 19 819 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji ubezpieczonego;
- 19 819 zł z tytułu orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji wskutek pogorszenia się stanu zdrowia rencisty;
- 101 926 zł, gdy do jednorazowego odszkodowania uprawniony jest małżonek lub dziecko zmarłego ubezpieczonego lub rencisty;
- 50 963 zł, gdy do jednorazowego odszkodowania uprawniony jest członek rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty inny niż małżonek lub dziecko;
- 101 926 zł, gdy do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są równocześnie małżonek i jedno lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty oraz 19 819 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na każde z tych dzieci;
- 101 926 zł, gdy do jednorazowego odszkodowania uprawnionych jest równocześnie dwoje lub więcej dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty oraz 19 819 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugie i każde następne dziecko;
- 19 819 zł, gdy obok małżonka lub dzieci do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są równocześnie inni członkowie rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty; każdemu z nich przysługuje ta kwota, niezależnie od odszkodowania przysługującego małżonkowi lub dzieciom;
- 50 963 zł, gdy do jednorazowego odszkodowania uprawnieni są tylko członkowie rodziny inni niż małżonek lub dzieci zmarłego ubezpieczonego lub rencisty oraz 19 819 zł z tytułu zwiększenia tego odszkodowania przysługującego na drugiego i każdego następnego uprawnionego.
Gdyby potrzebowali Państwo pomocy w walce z ZUS – służymy pomocą.