Monitoring wizyjny w szkole – co musisz wiedzieć o kamerach w szkole?
Rozbudowa systemów monitoringu wizyjnego w placówkach oświatowych od dawna wzbudza żywe dyskusje, zarówno ze względu na kierunek rozwoju technologii nadzoru, jak i dylematy związane z prawem uczniów do prywatności. Z jednej strony zauważalny jest wzrost liczby kamer w obszarach publicznych, które podnoszą poziom bezpieczeństwa, z drugiej pojawiają się wątpliwości dotyczące ryzyka naruszenia swobód obywatelskich. Placówki oświatowe stoją w centrum tych rozważań. Choć kamery w szkole pozwalają zapobiegać agresji, kradzieżom oraz chronić osoby i mienie, ich wdrożenie musi przebiegać w zgodzie z przepisami. Osoby niepełnoletnie podlegają szczególnym regulacjom w zakresie ochrony danych osobowych, co nakłada obowiązek rygorystycznej analizy każdej sytuacji mogącej naruszać ich prywatność. Czy monitoring w szkole jest legalny? Podstawy prawne i cel jego stosowania Nowelizacja ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, obowiązująca od 2018 roku, wprowadza przepis art. 108a, który stanowi pierwszy tak dokładnie opracowany zestaw norm regulujących sposób i przesłanki do instalowania monitoringu wizyjnego w placówkach edukacyjnych. Nowe przepisy określają zasady wdrażania systemów monitoringu w szkołach publicznych, w tym szczegółowe wymogi dotyczące legalności i zakresu takich działań. Należy uzasadnić potrzebę instalacji monitoringu, przeprowadzić konsultację z całą społecznością szkolną oraz dostosować system do zagrożeń obecnych w danej placówce. Zgodnie z treścią wspomnianego już art. 108a ustawy – Prawo oświatowe wyłącznie dyrektor szkoły posiada uprawnienie do wprowadzenia monitoringu wizyjnego, pod warunkiem zaistnienia konkretnych okoliczności. Kamery w szkole są dopuszczalne tylko wtedy, gdy są one niezbędne dla zachowania bezpieczeństwa uczniów i personelu lub dla zabezpieczenia majątku placówki oświatowej. Warto podkreślić, że ustawodawca nie określił jednoznacznie, czym jest wspomniana „niezbędność”, pozostawiając jej interpretację dyrektorowi szkoły/placówki. W praktyce dyrektor każdej jednostki powinien samodzielnie dokonać analizy ryzyka, uwzględniając specyfikę własnej sytuacji – nie należy instalować kamery w szkole wyłącznie z obawy, przezornie lub dla wygody. Decyzja o zastosowaniu monitoringu wizyjnego powinna być efektem rozpoznania i udokumentowania rzeczywistych zagrożeń, takich jak powtarzające się incydenty agresji, akty wandalizmu czy obecność niepożądanych osób pojawiających się na terenie szkoły/placówki. Przepisy nakładają także obowiązek przeprowadzenia konsultacji z radą pedagogiczną, radą rodziców oraz samorządem uczniowskim. Są to działania obligatoryjne, dlatego ich zaniechanie może skutkować naruszeniem przepisów dotyczących wprowadzenia monitoringu. Warto zauważyć, że mowa tu nie tyle o wyrażeniu zgody przez te podmioty, ile o konieczności ich wysłuchania i wzięcia pod uwagę wyrażonego stanowiska przy podejmowaniu decyzji o wdrożeniu systemu kamer w szkole/placówce. Ważnym wymogiem jest także konieczność uzyskania akceptacji ze strony organu prowadzącego szkołę, co ma zapewnić przejrzystość procesu oraz wspólną odpowiedzialność za poszanowanie praw uczniów. Zgodnie bowiem z przedmiotowymi przepisami – wprowadzenie monitoringu następuje w uzgodnieniu z organem prowadzącym. Jeśli którakolwiek z procedur zostanie pominięta, decyzja o uruchomieniu monitoringu w szkole może zostać uznana za niezgodną z prawem i naruszającą przepisy o ochronie danych osobowych. Taka sytuacja wiąże się z ryzykiem konsekwencji administracyjnych lub koniecznością usunięcia zgromadzonych nagrań. Należy pamiętać, że monitoring wizyjny obejmuje wyłącznie rejestrowanie obrazu. W szkołach nie wolno stosować kamer wyposażonych w mikrofony, ponieważ nagrywanie dźwięku jest niedopuszczalne w placówkach oświatowych. Gdzie nie mogą wisieć kamery w szkole? Ustawowe ograniczenia i zakazy Chociaż monitoring w szkole podnosi poziom bezpieczeństwa, jego stosowanie podlega surowym ograniczeniom. W art. 108a ust. 3 ustawy – Prawo oświatowe Ustawodawca wyraźnie zabrania objęcia monitoringiem „pomieszczeń o szczególnym przeznaczeniu”. Do tej kategorii pomieszczeń należą przede wszystkim: Wymienione miejsca są szczególnie wrażliwe, ponieważ dotyczą zdrowia, relacji międzyludzkich oraz działań o charakterze osobistym. Nagrywanie obrazu w tych pomieszczeniach stanowiłoby poważne naruszenie podstawowych praw człowieka, zwłaszcza w przypadku dzieci i młodzieży. Monitoring wizyjny w szatniach i łazienkach. Kiedy kamery w szkole są dozwolone w miejscach szczególnych Ustawodawca przewidział ograniczony katalog wyjątków, które dopuszczają odstąpienie od zakazu rejestrowania obrazu w określonych sytuacjach. Monitoring wizyjny w przestrzeniach objętych zakazem jest dopuszczalny pod warunkiem spełnienia ustawowych wymogów, przy czym wymogi te muszą być spełnione łącznie: Wprowadzenie monitoringu wizyjnego – obowiązki dyrektora szkoły krok po kroku Wdrożenie monitoringu w szkole nie może nastąpić arbitralnie ani jednostronnie. Ustawodawca, mając na uwadze ingerencyjny charakter takiego nadzoru, ustanowił jasno określoną procedurę, która wymaga zaangażowania różnych grup tworzących społeczność szkolną. W art. 108a ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe wskazano obowiązek konsultacji z organami wewnętrznymi placówki oraz konieczność uzgodnienia decyzji z organem prowadzącym szkołę. Dyrektor ma obowiązek uzyskać opinie od trzech organów: rady pedagogicznej, rady rodziców oraz samorządu uczniowskiego. Procedura ta ma zagwarantować udział i reprezentację interesów wszystkich stron. Dyrektor powinien przedstawić plan wprowadzenia monitoringu, ale również szczegółowo określić obszar, który ma być objęty kamerami, a także uzasadnić to działanie w świetle wymogów wynikających z przepisów prawa. Wyniki konsultacji nie są dla dyrektora wiążące i nie wymagają jego jednogłośnej akceptacji, jednak ich przeprowadzenie jest obowiązkowe. Pominięcie choćby jednej z wymienionych grup stanowi poważne naruszenie procedury i może prowadzić do uznania decyzji o instalacji monitoringu za niezgodną z prawem. Nieodłącznym elementem całego procesu jest uzyskanie formalnej zgody od organu prowadzącego szkołę, którym w przypadku placówek publicznych z reguły jest organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego – a to w formie uzgodnienia. Uzyskanie takiego uzgodnienia oznacza konieczność aktywnej oceny przez ten organ zarówno zgodności wniosku z przepisami prawa, jak i racjonalności jego zastosowania względem faktycznych potrzeb szkoły. Taka zgoda powinna mieć formę sformalizowaną, najczęściej pisemnego oświadczenia organu prowadzącego w sprawie wyrażenia przedmiotowej zgody, choć w praktyce może też przybrać postać zarządzenia. Organ prowadzący ma możliwość zatwierdzenia całego projektu lub ograniczenia jego zakresu, na przykład zezwalając na montaż kamery w szkole tylko na korytarzach, wykluczając pomieszczenia o szczególnym przeznaczeniu, jeśli nie stwierdzono tam realnych oraz potwierdzonych zagrożeń. Warto podkreślić, że Ustawodawca nie wyznaczył określonych terminów na przeprowadzenie konsultacji oraz uzgodnień dotyczących monitoringu. Dyrektor szkoły ma zatem możliwość samodzielnego ustalenia dla organów wewnętrznych czasu na przedstawienie opinii, z zachowaniem warunku, aby czas ten faktycznie pozwalał na zebranie się i podjęcie decyzji przez poszczególne gremia. Takie podejście przeciwdziała ewentualnym opóźnieniom ze strony uczestników konsultacji, którzy, mimo braku prawa do blokowania instalacji, mogą zwlekać z udzieleniem odpowiedzi przez bierne milczenie. W przypadku organu prowadzącego sytuacja jest inna. W tym wypadku wymaga się wyraźnego i pozytywnego stanowiska — brak reakcji nie może być traktowany jako zgoda dorozumiana. Dopiero jasne i formalne zatwierdzenie ze strony organu prowadzącego otwiera możliwość legalnej instalacji systemu monitoringu. Brak odpowiedzi lub milczenie jest
Nowe zasady finansowania edukacji specjalnej i oddziałów integracyjnych – co się zmieniło?
W życie weszła nowa ustawa dotycząca dochodów jednostek samorządu terytorialnego zmieniająca sposób ich finansowania, a jednocześnie wprowadzająca korekty w ustawie o finansowaniu działań oświatowych. Nowością jest zastąpienie dotychczasowej części oświatowej subwencji ogólnej tzw. „kwotą potrzeb oświatowych”. Od tego momentu samorządy otrzymują środki zarówno na realizację własnych zadań edukacyjnych, jak i dotowanie oddziałów integracyjnych, dla których pełnią funkcję organu rejestrującego. Oznacza to, że kwota potrzeb oświatowych stała się podstawą naliczania dotacji oświatowej. Rozporządzenie o podziale subwencji oświatowej – kluczowe modyfikacje Jedną z najważniejszych zmian wprowadzonych w 2025 roku jest inny sposób finansowania uczniów wymagających specjalnego wsparcia edukacyjnego. Sposób finansowania nie opiera się już wyłącznie na orzeczeniu o potrzebie dotowania kształcenia specjalnego, ale uzależniono go od rzeczywistej liczby godzin pomocy udzielanej uczniowi. Zmodyfikowano również zasady rozliczeń dotyczących dzieci z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, a także z niepełnosprawnościami sprzężonymi. Nowe regulacje przewidują: Nowe regulacje mają zapewnić, że środki finansowe będą przyznawane proporcjonalnie do faktycznych potrzeb uczniów korzystających ze wsparcia edukacyjnego. W przypadku uczniów wymagających placówki specjalne i ogólnodostępne stosują dodatkowe wagi. Placówki specjalne Dzieci z niepełnosprawnościami sprzężonymi oraz ze spektrum autyzmu, w tym z zespołem Aspergera, uczęszczające do przedszkoli, oddziałów przedszkolnych przy szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, objęto wagą P87 = 10,00. Waga ta dotyczy również uczniów kształcących się w oddziałach specjalnych oraz w oddziałach przysposabiających do pracy, gdzie konieczne jest wdrożenie indywidualnej organizacji nauki oraz dostosowanych metod dydaktycznych. Placówki ogólnodostępne W szkołach ogólnodostępnych wprowadzono zróżnicowanie wag w zależności od liczby godzin pomocy udzielanej uczniom z niepełnosprawnościami sprzężonymi oraz ze spektrum autyzmu: Poza powyższym do systemu finansowania działań oświatowych włączono dzieci od 2,5 do 5 lat. Oznacza to rozszerzenie pomocy dla edukacji przedszkolnej oraz lepsze dopasowanie środków do rzeczywistych potrzeb. W związku z tym w projektowanym rozporządzeniu ustalono dla nich nowe wagi finansowe, oparte na dotychczasowych wartościach przypisanych dzieciom 6-letnim i starszym. Przy tym wagi dla 5-latków zostały obniżone o około 10%. Wynika to z faktu, że nauczyciele pracujący z młodszą grupą mają wyższy tygodniowy wymiar zajęć – 25 godzin wobec 22 godzin dla dzieci starszych. Nowy wzór na liczbę uczniów. Jak przeliczać standard A? Finansowy standard A służy do podziału całkowitej kwoty potrzeb oświatowych i wylicza się go na jednego ucznia przeliczeniowego zgodnie ze wzorem: Źródło: Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 18 grudnia 2024 r. w sprawie sposobu podziału łącznej kwoty potrzeb oświatowych między jednostki samorządu terytorialnego w roku 2025. Standard A stanowi kalkulacyjną wartość jednostkową przypisaną uczniowi przeliczeniowemu (Up), która jest podstawą do ustalenia kwoty potrzeb oświatowych (KPi) należnej danej jednostce samorządu terytorialnego. Wyliczenie tego standardu odbywa się na podstawie danych z roku szkolnego przyjętego jako bazowy. Godziny wsparcia – co to jest i dlaczego jest tak ważne dla dotacji? Wspomniane już godziny wsparcia to zajęcia realizowane ponad standardowy zakres opieki, wychowania i nauczania, które każda placówka zapewnia wszystkim dzieciom. Obejmują one indywidualne zajęcia przeprowadzane z uczniem lub wsparcie udzielane przez nauczyciela zatrudnionego dodatkowo w celu współorganizowania kształcenia specjalnego. W przypadku ustalania liczby godzin wsparcia należy zweryfikować, czy są to zajęcia prowadzone indywidualnie, czy w grupie, a także jakiego rodzaju wsparcia dotyczą. Ważne w tym przypadku jest rozróżnienie, czy chodzi o zajęcia edukacyjne, pomoc psychologiczno-pedagogiczną czy zajęcia rewalidacyjne. Duże znaczenie ma również to, kto realizuje dane działania – nauczyciel, specjalista czy osoba pełniąca funkcję pomocy nauczyciela. Upraszczając powyższe, godziny wsparcia to: Zgodnie z nowymi zasadami finansowania działań oświatowych, uczniowi z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, lub ze sprzężonymi niepełnosprawnościami zostanie przyznane dotowanie kształcenia specjalnego tylko wtedy, gdy rzeczywiście uczestniczy w zajęciach dodatkowych. Brak takiego wsparcia oznacza brak przyznania kwoty potrzeb oświatowych. Przydzielone środki są uzależnione od liczby godzin wsparcia tygodniowo: W przypadku dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego kwota wsparcia wynika bezpośrednio z liczby godzin zajęć wynikających zarówno z orzeczenia, jak i indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET). Prawidłowe określenie liczby godzin wsparcia pozwala przypisać odpowiednią wagę i otrzymać należne środki finansowe. Czy rezygnacja z zajęć wpływa na wysokość dotacji? Obowiązujące przepisy prawa oświatowego nie wskazują wprost, czy rodzic lub pełnoletni uczeń może oficjalnie zrezygnować z organizowanych przez szkołę zajęć obowiązkowych. W praktyce jednak opiekun dziecka z niepełnosprawnością lub pełnoletni uczeń mają możliwość złożenia dyrektorowi placówki oświadczenia o chęci nieuczestniczenia w tych zajęciach. Warto podkreślić, że powodem rezygnacji nie powinny być przeszkody organizacyjne, takie jak trudności w dostępie do zajęć w ustalonych godzinach, brak wykwalifikowanych nauczycieli czy niedostosowanie oferty do potrzeb ucznia. Uzasadnieniem może być zapewnienie rozwoju i wsparcia edukacyjnego innymi formami niż szkolne zajęcia rewalidacyjne – pod warunkiem że zostanie to odnotowane w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym i uwzględnione podczas oceny funkcjonowania ucznia przez zespół specjalistów. W takiej sytuacji rodzic dziecka z niepełnosprawnością lub samodzielny, pełnoletni uczeń powinien przekazać dyrektorowi placówki odpowiedni wniosek o zakończeniu udziału w zajęciach obowiązkowych, przedstawiając merytoryczne uzasadnienie – na przykład korzystanie z lekcji poza szkołą. Rezygnacja z zajęć rewalidacyjnych nie skutkuje automatyczną utratą całej dotacji, jeśli środki pierwotnie przeznaczone na te zajęcia zostaną wykorzystane na inne formy wsparcia edukacyjnego w ramach dotowania kształcenia specjalnego. Od 1 stycznia 2025 r. wysokość dotacji dla uczniów z niepełnosprawnościami w oddziałach ogólnodostępnych uzależniono jednak od liczby godzin wsparcia. Oznacza to, że wycofanie się z udziału w określonych zajęciach może spowodować przyznanie niższej wagi finansowej, zgodnie z zasadami podziału środków dla samorządów na 2025 rok. Tworzenie oddziałów integracyjnych w szkołach niepublicznych – jakie są procedury? Założenie oddziału integracyjnego oznacza zmianę charakteru szkoły na placówkę z oddziałami integracyjnymi. Wiąże się to z obowiązkiem aktualizacji danych zawartych w zgłoszeniu. W związku z tym organ prowadzący niepubliczne liceum ogólnokształcące lub szkołę podstawową powinien poinformować o tym fakcie właściwy organ ewidencyjny. Do zgłoszenia wspomnianej zmiany należy dołączyć statut szkoły, który określa organizację placówki uwzględniającą prowadzenie oddziałów integracyjnych. Nie wymaga się załączania opinii kuratora oświaty, jeśli szkoła już funkcjonuje. Zgodność z przepisami dotyczącymi oddziałów integracyjnych może być monitorowana przez organ nadzoru pedagogicznego w ramach kontrolnych działań. Warto również pamiętać, że wprowadzenie oddziałów integracyjnych pociąga za sobą konieczność modyfikacji statutu placówki, przede wszystkim poprzez uwzględnienie w nim: Zmiany w prawie oświatowym: Kto może pomóc w interpretacji przepisów? Kancelaria Radcy Prawnego Iwony Madoń z Krakowa świadczy kompleksową pomoc z zakresu prawa oświatowego dla
Ochrona danych osobowych w szkole: RODO i prawo oświatowe w praktyce
Ochrona prywatności ucznia to dziś temat pierwszoplanowy w każdej placówce edukacyjnej. RODO oraz ustawa – Prawo oświatowe tworzą ramy, które każde przedszkole, szkoła czy placówka wychowawcza musi stosować w praktyce. Jak zatem wygląda ochrona danych osobowych w szkole? Jakie dane placówka oświatowa może gromadzić, a jakie pozostają poza jej zakresem? Jakie są konsekwencje naruszenia RODO w szkole? Jakie dane osobowe przetwarza placówka oświatowa? Szkoły i inne instytucje oświatowe posiadają uprawnienie do gromadzenia oraz przetwarzania danych osobowych, o ile są one konieczne do wykonywania zadań wynikających z przepisów prawa. Proces ten rozpoczyna się już w chwili składania wniosku o przyjęcie dziecka do danej placówki – wtedy przekazywane są zarówno informacje dotyczące ucznia, jak i jego opiekuna prawnego. W przypadku dziecka są to m.in.: Jeśli chodzi o opiekuna prawnego, wymagane dane obejmują: Rodzic bądź opiekun prawny, zapisując dziecko do szkoły, zobowiązany jest do przekazania dyrekcji informacji dotyczących stanu zdrowia ucznia oraz jego rozwoju psychofizycznego. Dane te służą zapewnieniu dziecku właściwej opieki oraz umożliwiają dobranie adekwatnych metod pracy wychowawczej i opiekuńczej, dostosowanych do jego indywidualnych potrzeb. Definicja danych osobowych według RODO – co musisz wiedzieć? Dane osobowe to wszelkiego rodzaju informacje odnoszące się do osoby fizycznej, która została zidentyfikowana lub może zostać zidentyfikowana. Za możliwą do ustalenia uznaje się osobę, którą da się rozpoznać bezpośrednio bądź pośrednio, np. poprzez imię i nazwisko, numer identyfikacyjny, dane lokalizacyjne, identyfikator internetowy albo zestaw unikalnych cech związanych z jej tożsamością fizyczną, genetyczną, psychiczną, ekonomiczną, kulturową czy społeczną. RODO znajduje zastosowanie zarówno w odniesieniu do danych przetwarzanych automatycznie, jak i częściowo przy użyciu systemów informatycznych. Obejmuje także sytuacje, w których dane przetwarza się w sposób tradycyjny, np. w dokumentacji papierowej, o ile stanowią one część zbioru lub mogą do niego zostać włączone. W przypadku szkół przykładem takich zbiorów są m.in.: dzienniki lekcyjne, ewidencje pracowników, rejestry dzieci i uczniów, arkusze ocen czy dzienniki zajęć świetlicowych. Dokumentacja ta funkcjonuje zarówno w formie elektronicznej, jak i klasycznej – papierowej. Zasady przetwarzania danych osobowych ucznia – klucz do zgodności z RODO Każda szkoła czy placówka oświatowa ma obowiązek stosowania zasad wynikających z RODO i ustawy – Prawo oświatowe. W praktyce oznacza to m.in.: realizację wobec osób, których dane są przetwarzane, obowiązku informacyjnego, a także stosowanie odpowiednich rozwiązań technicznych i organizacyjnych, które zabezpieczają dane przed dostępem osób nieuprawnionych, ich utratą czy zniszczeniem. Mogą to być działania takie jak szyfrowanie, pseudonimizacja oraz dbanie o integralność i poufność informacji. Szkoła zobowiązana jest także do poszanowania praw osób, których dane dotyczą, np. poprzez udzielanie szczegółowych informacji o celach i zakresie przetwarzania, umożliwienie sprostowania czy aktualizacji danych, jak również czasowego wstrzymania ich przetwarzania na wniosek. Dodatkowym wymogiem jest powołanie inspektora ochrony danych (IOD). Jego dane kontaktowe powinny zostać opublikowane przez placówkę, a o wyznaczeniu inspektora należy poinformować Prezesa UODO. Funkcja ta wymaga specjalistycznej znajomości przepisów prawa oraz praktyki związanej z ochroną danych osobowych w szkole. Samo stanowisko ma charakter niezależny i samodzielny. Legalność i rzetelność – dlaczego to podstawa? Jedną z podstawowych reguł dotyczących przetwarzania danych osobowych jest zasada legalności. Oznacza ona, że administrator – czyli szkoła, przedszkole i inna placówka oświatowa – może je przetwarzać wyłącznie wtedy, gdy posiada tzw. podstawę prawną, czyli przesłankę uzasadniającą takie działanie. Zarówno obowiązująca ustawa o ochronie danych osobowych w szkole, jak i RODO precyzuje sytuacje oraz okoliczności, w których przetwarzanie danych ucznia staje się dopuszczalne i zgodne z prawem. Dlaczego legalność i rzetelność gromadzenia danych osobowych jest tak istotna? Ponieważ chroni prywatności i zapewnia bezpieczeństwo uczniom, a także kształtuje zaufanie rodziców do placówki oświatowej. Stosowanie się do regulacji RODO w szkole pozwala unikać nadużyć, ogranicza ryzyko wycieku danych, gwarantuje zgodność z obowiązującym prawem, chroni przed nałożeniem sankcji finansowych oraz wspiera tworzenie bezpiecznych warunków do nauki i wychowania. Ograniczenie celu i minimalizacja – zbieraj tylko to, co niezbędne Zasada ograniczenia celu dotyczy momentu gromadzenia danych osobowych. Jej istotą jest obowiązek określenia jasnych, jednoznacznych i prawnie uzasadnionych celów, dla których dane są zbierane, a następnie wykorzystywane wyłącznie zgodnie z tymi celami. Na zasadę ograniczenia składają się dwie reguły – oznaczoności i wykorzystywania danych zgodnie z celem. Administrator danych zobowiązany jest precyzyjnie wskazać, jakie są powody pozyskiwania danych osobowych. Cel nie może być sformułowany zbyt ogólnie – musi jednoznacznie określać, w jakim zakresie i w jakim kontekście dane będą przetwarzane. Poprzez wskazanie celu administrator wyznacza granice przetwarzania – nie może zbierać informacji „na zapas”, wychodząc z założenia, że mogą się kiedyś przydać. Prawidłowość i ograniczenie przechowywania – zawsze aktualne i na czas Dane osobowe powinny być zawsze zgodne ze stanem faktycznym i w razie potrzeby aktualizowane, a wszelkie informacje błędne w odniesieniu do celu ich przetwarzania należy niezwłocznie poprawić lub usunąć. Dane osobowe uczniów mogą być gromadzone tylko tak długo, jak jest to konieczne do realizacji celu, dla którego zostały zebrane. Wdrożenie tej zasady ma wyeliminować praktyki przechowywania danych w sposób nieograniczony bez wyraźnego uzasadnienia. Prawo unijne wskazuje, że czas przetwarzania powinien zawsze pozostawać w ścisłym związku z konkretnym celem. RODO w szkole określa, że dane osobowe uczniów muszą być adekwatne i ograniczone do niezbędnego minimum. Obejmuje to także długość ich przechowywania. Administrator ma obowiązek ustalić terminy ich usunięcia lub cyklicznego przeglądu, aby upewnić się, że nie są magazynowane dłużej, niż to konieczne. Integralność i poufność – jak chronić dane przed wyciekiem? Środkami służącymi zabezpieczeniu danych osobowych ucznia jest integralność i poufność. Co to oznacza? Dane osobowe muszą być przetwarzane w warunkach gwarantujących ich właściwe zabezpieczenie, tak aby były chronione przed nieuprawnionym lub bezprawnym wykorzystaniem, a także przed przypadkowym zgubieniem, zniszczeniem bądź uszkodzeniem. Osiąga się to poprzez zastosowanie odpowiednich rozwiązań technicznych i organizacyjnych. Odpowiedzialność administratora: Bądź gotów do rozliczenia Administrator ponosi odpowiedzialność za stosowanie wspomnianych zasad i powinien być w stanie udokumentować ich realizację – to tzw. zasada rozliczalności. Podkreśla ona praktyczny wymiar wdrażania RODO w szkole, który polega na tworzeniu i stosowaniu na co dzień odpowiednich procedur oraz mechanizmów gwarantujących zgodność z przepisami z zakresu ochrony danych osobowych. Prawo oświatowe a RODO – podstawy prawne przetwarzania danych Główną podstawą przetwarzania danych osobowych w szkołach jest obowiązek prawny wynikający z przepisów RODO oraz ustawy – Prawo oświatowe, a nie zgoda rodzica czy
Obowiązek szkolny – jakie przysługują nam prawa i obowiązki związane z posłaniem dziecka do szkoły?
Obowiązek szkolny to jeden z fundamentów systemu edukacji, który w Polsce obejmuje wszystkie dzieci od 7. do 18. roku życia. Jego celem jest zapewnienie każdemu młodemu człowiekowi dostępu do wiedzy, rozwijanie umiejętności społecznych oraz przygotowanie do dalszej nauki lub wejścia na rynek pracy. Choć dla wielu uczniów jest on codzienną rutyną, a dla rodziców formalnym wymogiem, w rzeczywistości stanowi istotny element wyrównywania szans i budowania świadomego społeczeństwa. Obowiązek szkolny został uregulowany w ustawie z dnia 14 grudnia 2016r. – Prawo oświatowe. Zgodnie bowiem z art. 35 Prawa oświatowego – nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia. Obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia. Z kolei zgodnie z art. 35 ust. 1 Prawa oświatowego – na wniosek rodziców naukę w szkole podstawowej może także rozpocząć dziecko, które w danym roku kalendarzowym kończy 6 lat. Wniosek taki należy złożyć do dyrektora szkoły podstawowej. Obowiązek szkolny może być realizowany w placówkach publicznych lub niepublicznych(art. 36 ust. 9 Prawa oświatowego) Obowiązek szkolny, a obowiązki rodziców Należy zauważyć, iż z obowiązkiem szkolnym dzieci i młodzieży zawiązane są obowiązki rodziców (opiekunów prawnych), wynikające z art. 40 Prawa oświatowego. Zgodnie zatem z ww. przepisem rodzice dziecka podlegającego obowiązkowi szkolnemu są obowiązani do: Prawa rodziców przy obowiązku szkolnym Oprócz obowiązków rodzice mają także prawa, a mianowicie mogą: Kiedy obowiązek szkolny nie jest wypełniany? Zgodnie z art. 42 ust. 2 pkt 1 Prawa oświatowego – przez niewypełnianie obowiązku szkolnego należy rozumieć nieusprawiedliwioną nieobecność w okresie jednego miesiąca na co najmniej 50%: Z powyższego wynika zatem, że obowiązek szkolny jest niewypełniany w momencie, kiedy uczeń ma liczbę nieusprawiedliwionych obecności przekraczających ponad 50% w ciągu miesiąca. Do nieusprawiedliwionych godzin należą takie, które pojawiły się z innych względów niż choroba, szczególna sytuacja rodzinna lub jakakolwiek inna, o której rodzice lub opiekunowie prawni nie poinformowali szkoły. Dyrektor szkoły nie musi wiedzieć, dlaczego ucznia nie ma, jeśli natomiast absencja jest długotrwała, a wychowawca nie może zdobyć informacji o jej przyczynach lub z jakichś powodów – ale uzasadnionych powodów – nie zgadza się z nimi, kwestionuje je, wówczas dyrektor szkoły ma prawo skierować do sądu rodzinnego wniosek o wgląd w sytuację rodziny i wydanie odpowiednich zarządzeń opiekuńczych, np. ustanowić nadzór kuratora. Jaka jest odpowiedzialność za niewypełnienie obowiązku szkolnego? W myśl art. 42 ust. 1 Prawa oświatowego – niespełnianie obowiązku szkolnego podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor szkoły ma obowiązek kontrolować, czy nie dochodzi do niespełniania obowiązku szkolnego i jeżeli tak się dzieje – interweniować. Dyrektor szkoły jest bowiem uprawniony do żądania wykonania przedmiotowego obowiązku właśnie w drodze egzekucji administracyjnej, co oznacza, że występuje jako wierzyciel. Wypada zwrócić uwagę na to, iż w pierwszej kolejności do rodziców ucznia wysyłane jest upomnienie – czyli wezwanie do wykonania obowiązku, które ponadto zawiera informację o zagrożeniu skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, jeżeli obowiązek szkolny nadal nie będzie wykonywany. Jeżeli takie upomnienie nie odniesie skutku, wówczas dyrektor szkoły kieruje do organu egzekucyjnego wniosek o wszczęcie egzekucji. W tym przypadku organem egzekucyjnym jest organ prowadzący szkołę (wójt/burmistrz/prezydent miasta). Należy zauważyć, iż środkiem przymuszającym dla wyegzekwowania obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki jest grzywna w celu przymuszenia. Grzywny nie stosuje się wobec ucznia jako osoby małoletniej. Zgodnie bowiem z art. 120 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – nieuczęszczanie dziecka do szkoły skutkuje nałożeniem grzywny na jego przedstawicieli ustawowych (rodziców, opiekunów prawnych). Grzywna w celu przymuszenia może być nakładana kilkakrotnie w tej samej lub wyższej kwocie, z tym że każdorazowo nałożona grzywna nie może przekraczać kwoty 10.000,00 zł, zaś grzywny nakładane wielokrotnie nie mogą łącznie przekroczyć kwoty 50.000.00 zł. Co istotne – nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny w celu przymuszenia podlegają umorzeniu, jeżeli obowiązek zostanie wykonany. Czy można odroczyć obowiązek szkolny? Odroczeniem obowiązku szkolnego jest ponowne uczęszczanie dziecka do klasy „0”, pomimo osiągnięcia wieku, pozwalającego na pójście do I klasy. Decyzję o przedmiotowym odroczeniu podejmuje dyrektor szkoły, na wniosek rodziców, po uzyskaniu i na podstawie opinii publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Z opinii tej musi wynikać, potrzeba odroczenia spełniania przez dziecko obowiązku szkolnego w danym roku szkolnym; innymi słowy – z opinii tej musi wynikać, że dziecko nie jest jeszcze gotowe do podjęcia nauki w klasie pierwszej (dziecko nie jest gotowe do podołania obowiązkom pierwszoklasisty). Podstawę prawną do skorzystania z tej możliwości daje art. 36 ust. 4-7 Prawa oświatowego. Co istotne – wniosek o odroczenie obowiązku szkolnego należy złożyć w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, nie później niż do dnia 31 sierpnia. Odroczenie dotyczy roku szkolnego, w którym dziecko ma rozpocząć spełnianie obowiązku szkolnego. Jakie są inne formy obowiązku szkolnego? Obowiązek szkolny może być także spełniany poprzez: Problematyczne sytuacje przy egzekwowaniu obowiązku szkolnego Wypada zauważyć, iż choć „podmiotem” wykonującym obowiązek szkolny jest z jednej strony sam uczeń – jako osoba uczęszczająca do szkoły, z drugiej strony – jako że uczniowie do 18. roku życia nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych jego rodzice, jako osoby, do których kierowana jest egzekucja administracyjna w związku z nierealizowaniem obowiązku. To bowiem rodzice/opiekunowie prawni są odpowiedzialni za jego realizację. W związku z powyższym – jak pokazuje praktyka – w życiu zdarzają się różne sytuacje, które wymagają szczególnego podejścia i jednocześnie wyczucia. Pośród zróżnicowanych przypadków można wymienić chociażby takie jak: W tego typu przypadkach odpowiedzialność i realizacja obowiązku szkolnego mogą budzić wiele wątpliwości i komplikacji – dlatego tak ważne jest profesjonalne wsparcie i pomoc prawna, dostosowana do indywidualnej sytuacji, które oferuje nasza Kancelaria. Zapraszamy do kontaktu.
Standardy ochrony małoletnich
W dniu 15 lutego 2024r. weszła w życie ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 1606), która m.in. dodała nowy Rozdział 4b. STANDARDY OCHRONY MAŁOLETNICH do ustawy z dnia 13 maja 2016r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Zawarty w ww. Rozdziale nowy art. 22b ustanawia obowiązek wprowadzenia standardów ochrony małoletnich. Zgodnie bowiem z nowym przepisem art. 22b pkt 1 ww. ustawy – standardy musi wprowadzić każdy organ zarządzający: A zatem każda ww. jednostka jest zobligowana do przygotowania i wprowadzenia w życie procedur, opartych na przedmiotowych standardach, przy czym przez organ zarządzający jednostką systemu oświaty, o którym mowa w ww. art. 22b pkt 1 ww. ustawy z 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym należy rozumieć dyrektora jednostki systemu oświaty, czyli przede wszystkim dyrektora szkoły lub przedszkola. Standardy ochrony dzieci przed krzywdzeniem, to cztery zasady, których przyjęcie i wdrożenie ma sprawić, że dana jednostka organizacyjna będzie bezpieczna dla dzieci. Wdrożenie standardów oznacza, że każda zatrudniona osoba potrafi zidentyfikować sytuacje, w których bezpieczeństwo dziecka jest zagrożone. Ponadto każdy pracownik takiej jednostki powinien także wiedzieć, jakie działania podjąć, aby zapewnić dzieciom bezpieczeństwo. Przedmiotowe zasady to mianowicie: Standard 1. Polityka ochrony dzieci przed krzywdzeniem: podmiot ustanowił i wdrożył politykę ochrony dzieci przed krzywdzeniem, polityka jest dostępna Standard 2. Personel posiada wiedzę na temat ochrony dzieci przed krzywdzeniem: podmiot monitoruje, uczy i angażuje pracowników i współpracowników (w tym wolontariuszy) w celu zapobiegania krzywdzeniu dzieci, Standard 3. Procedury podejmowania interwencji w sytuacji podejrzenia krzywdzenia lub posiadania informacji o krzywdzeniu małoletniego: pomiot wypracował procedury i wyznaczył osoby odpowiedzialne za składanie zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego, zawiadamianie sądu opiekuńczego oraz osoby odpowiedzialne za wszczynanie procedury „Niebieskie Karty”. Standard 4. Monitoring i okresowa weryfikacja: podmiot określił zasady i dokonuje okresowej weryfikacji zgodności przyjętych działań z przyjętymi standardami. Co istotne – zgodnie z treścią art. 22b pkt 2 ww. ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich – obowiązek wprowadzenia standardów ochrony małoletnich ma także organizator działalności oświatowej, opiekuńczej, wychowawczej, resocjalizacyjnej, religijnej, artystycznej, medycznej, rekreacyjnej, sportowej lub związanej z rozwijaniem zainteresowań przez małoletnich. Jeżeli zatem gmina organizuje dowóz dzieci do szkoły i zapewnia opiekę nad dziećmi podczas przewozu to jest organizatorem działalności oświatowej i to również w sytuacji, gdy dowóz dzieci do szkół realizowany jest przez podmiot zewnętrzny, w szczególności wyłoniony w wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie zamówienia publicznego. Podmiot zewnętrzny, który wykonuje usługę dowozu dzieci do szkoły, nie jest organizatorem działalności oświatowej (ani podmiotem zarządzającym jednostką systemu oświaty). A zatem gmina, będąc organizatorem działalności oświatowej – w związku z organizacją przewozu dzieci do szkół wraz z zapewnieniem im opieki podczas przewozu – powinna opracować i wdrożyć Standardy Ochrony Małoletnich. Co istotne – należy pamiętać, że niedopełnienie obowiązku wprowadzenia Standardów Ochrony Małoletnich będzie podlegało karze grzywny. Stwierdzenie niewprowadzenia standardów grozi karą grzywny w wysokości 250 zł. Jednak w razie ponownego stwierdzenia niewykonania obowiązku wprowadzenia standardów, sprawca, podlega karze grzywny nie niższej niż 1000 zł – a to zgodnie z art. 23b ustawy z 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym. Podmioty, o których mowa powyżej, mają obowiązek wprowadzenia standardów ochrony małoletnich w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw, tj. do dnia 15 sierpnia 2024r. W razie gdyby potrzebowali Państwo pomocy w powyższej tematyce – zapraszamy do kontaktu z Kancelarią !
Rekrutacja do przedszkola a urlop wychowawczy
Trwa rekrutacja do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach publicznych. Czy w takiej rekrutacji może startować dziecko, którego rodzic (rodzice) przebywa na urlopie wychowawczym? Podstawowym celem każdego urlopu jest odpoczynek od pracy oraz regeneracja sił. Nieco inaczej jest w przypadku, gdy zatrudniony chce wykorzystać urlop wychowawczy, który służy przede wszystkim zapewnieniu ciągłego kontaktu matki z dzieckiem. Czy w takiej sytuacji pracownik może posłać malucha do żłobka lub przedszkola i nie utracić praw do wspomnianego urlopu? Zgodnie z treścią art. 186 § 1–31 Kodeksu pracy – Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia. Wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy. Urlop jest udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia. Jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika, niezależnie od urlopu, o którym mowa w § 2, może być udzielony urlop wychowawczy w wymiarze do 36 miesięcy, jednak na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Urlopy w wymiarach, o których mowa powyżej, przysługują łącznie obojgu rodzicom lub opiekunom dziecka. Jak zatem wynika z powyższego – wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy. Jest on udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia. Z istoty przedmiotowej instytucji wynika, iż podstawowym celem urlopu wychowawczego jest zapewnienie stałego, możliwie nieprzerwanego kontaktu rodzica ze swoim dzieckiem. Co do zasady zatem – w okresie korzystania z urlopu wychowawczego pracownik nie powinien świadczyć żadnej pracy – byłoby to bowiem sprzeczne z celem (istotą) urlopu wychowawczego. Od tej reguły istnieją jednak pewne wyjątki. Zgodnie z treścią art. 1862 § 1 i § 2 Kodeksu pracy – w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. W razie ustalenia, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, pracodawca wzywa pracownika do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie później jednak niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania. Właściwa interpretacja ww. przepisu może budzić wątpliwości w praktyce, gdyż ww. przepis jest po prostu nieprecyzyjny. Ustawodawca bowiem pozwala pracownikowi korzystającemu z urlopu wychowawczego podjąć dodatkowe zatrudnienie lub działalność, jednakże trwałe zaprzestanie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem powinno spowodować utratę prawa do ww. urlopu i powrót do pracy (stawienie się do pracy) w terminie wyznaczonym przez pracodawcę. Oczywiście, wiele zależeć będzie od okoliczności danej sprawy (sytuacji), jednakże pojawić się może w związku z tym pytanie – jak należy rozumieć użyte w ww. przepisie pojęcie „trwałego zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem”? A także pytanie, czy korzystanie z urlopu wychowawczego wyklucza możliwość zapisania dziecka do przedszkola (oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej), albowiem może wiązać się z ryzkiem, że pracodawca odwoła pracownika z urlopu wychowawczego (wezwie do stawienia się w pracy), gdyż uzna, że pracownik korzysta z tegoż urlopu niezgodnie z jego przeznaczeniem. Co istotne – to zawsze pracodawca ocenia, czy w konkretnej sytuacji należy wezwać pracownika do stawienia się w pracy. W takiej sytuacji pomocna może okazać się opinia wydana przez Departament Prawa Pracy w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Jak czytamy w Pismo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 18 stycznia 2019 roku: „Na podstawie art. 1862 § 1 Kodeksu pracy w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Regulacja ta przewiduje możliwość przerw w sprawowaniu bezpośredniej i osobistej opieki, nie pozbawiając sprawowanej przez takiego opiekuna opieki szczególnego charakteru wynikającego z przeznaczenia urlopu wychowawczego. Biorąc zatem pod uwagę ten przepis można przyjąć, że kilkugodzinne przebywanie dziecka w przedszkolu nie stoi w sprzeczności ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem. Zdaniem Departamentu, sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie oznacza, że kontakt z dzieckiem musi być ciągły, nieprzerwany, że sprawująca taką opiekę osoba nie może zostać zastąpiona w wykonywaniu czynności opiekuńczych przez domowników czy inne osoby przez krótsze okresy. Sprawowania opieki osobiście nie można utożsamiać z dwudziestoczterogodzinnym i nieprzerwanym przebywaniem z dzieckiem. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Apelacyjny z Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 21 maja 2014 roku (sygn. akt II SA/Go 311/14, LEX nr 1485741), w którym stwierdził, że „Jedynie umieszczenie dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę nad dzieckiem w okresie dłuższym niż 5 dni w tygodniu uzasadnia odmowę przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego określonemu w Art 10 ust 1 u.ś.r. (ustawa o świadczeniach rodzinnych). Natomiast fakt korzystania przez dziecko z opieki dziennej w placówce szkolno-wychowawczej, takiej jak żłobek czy też przedszkole nie mogą stanowić bezpośredniej podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia. W takiej sytuacji niezbędnym jest wykazanie, iż uniemożliwia to sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie oznacza, że kontakt z dzieckiem musi być ciągły, nieprzerwany, że sprawująca taką opiekę osoba nie może zostać zastąpiona w wykonywaniu czynności opiekuńczych przez domowników czy inne osoby przez krótsze okresy. Sprawowanie opieki osobiście nie można utożsamiać z dwudziestoczterogodzinnym i nieprzerwanym przebywaniem z dzieckiem, bowiem w przepisie art. 10 ust. 5 pkt 3 czy pkt 4 u.ś.r. ustawodawca ewidentnie przewiduje możliwość przerw w sprawowaniu bezpośredniej i osobistej opieki, nie pozbawiając sprawowanej przez takiego opiekuna opieki szczególnego charakteru wynikającego z przeznaczenia urlopu wychowawczego”. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Departamentu, nie ma przeszkód prawnych, aby w czasie urlopu wychowawczego pracownika dziecko mogło uczęszczać do żłobka lub przedszkola. Przedstawiając powyższe, Departament informuje, że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest upoważnione do rozstrzygania indywidualnych spraw pracowniczych i zajmowania stanowiska w sprawach wymagających badania i oceny okoliczności faktycznych oraz analizowania i wydawania opinii dotyczących konkretnych lub przykładowych stanów faktycznych oraz dokonywania ich oceny pod względem zgodności z przepisami prawa pracy. Ministerstwo Rodziny, Pracy i
Ochrona wizerunku dziecka
Zdjęcie Twojego dziecka zostało opublikowane w Internecie bez Twojej zgody ? Jesteś podmiotem, który organizuje np. imprezę sportową i chce publikować zdjęcia dzieci biorących w niej udział? Oto kilka podstawowych informacji, które pomogą zrozumieć temat ochrony wizerunku dziecka. Wstęp Wizerunek jest dobrem prawnie chronionym, co wynika wprost z brzmienia art. 23 Kodeksu cywilnego (Art. 23 KC: Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach.). Wizerunek podlega ochronie na podstawie przepisów zawartych w Kodeksie cywilnym, w Ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a także w Ustawie o ochronie danych osobowych. Zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych: „Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Kto decyduje o wizerunku dziecka? Choć wizerunek przynależy do każdego człowieka, a zatem też i do dziecka, to prawo do decydowania o wizerunku dziecka mają najczęściej rodzice (opiekunowie prawni). Wynika to z faktu, że dziecko, nie posiadając pełnej zdolności do czynności prawnych, a zatem nie może samodzielnie rozporządzać swoimi prawami, w tym decydować np. o rozpowszechnieniu swojego wizerunku. Do kiedy to rodzice decydują o udostępnianiu wizerunku dziecka, a od kiedy to małoletni może sam decydować w tym zakresie? Od 13. roku życia osoby niepełnoletnie mają ograniczoną zdolność do czynności prawnych, a zatem mogą dokonywać pewnych czynności prawnych we własnym zakresie (Art. 15. KC : Ograniczoną zdolność do czynności prawnych mają małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście, oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo). Z tego też względu np. na Facebook-u konto założyć może osoba, która ukończyła 13 lat, a na Youtube – 16 lat. To czy nastolatek może sam decydować o rozpowszechnianiu swojego wizerunku – zależy od tego jakie konsekwencji/ skutki będzie za sobą pociągało to rozpowszechnienie. Przykładowo, jeżeli wizerunek byłby rozpowszechniany wyłącznie w mediach społecznościowych lub na stronie internetowej np. klubu sportowego, ośrodka kultury i sportu, biblioteki – to można uznać zgodę nastolatka za wystarczającą. Jeżeli jednak mowa o publikacjach komercyjnych, jak np. reklama – to wymagana jest zgoda rodziców. Innymi słowy, wszystko zależy od zasięgu (tzw. pól eksploatacji) oraz czasu przetwarzania. Reasumując, biorąc pod uwagę w/w przepis art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim – zanim upublicznimy w jakikolwiek sposób wizerunek osoby niepełnoletniej warto, przede wszystkim w przypadku publikacji komercyjnych -zadbać o zgodę rodziców. Zgoda jednego czy obojga rodziców? Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka (Art. 97 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania). Wszystko wydaje się proste, dopóki pomiędzy rodzicami nie dochodzi do rozbieżności zdań odnośnie rozpowszechniania wizerunku dziecka. W tym wypadku również po uwagę wziąć należy zasięg takiej publikacji i jej charakter. W tym kontekście należy się odnieść do treść art. 97 §2 KRO – Jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy”. Jeżeli chodzi o publikację zdjęć z wycieczek szkolnych, festynów, zawodów, konkursów- to nie wydaje się być zasadnym uznanie takiej publikacji za tzw. „istotne sprawy dziecka”, a zatem w takich wypadkach za wystraczającą należy uznać zgodę jednego rodzica. Problem zaczyna się w przypadku sprzeciwu drugiego rodzica. Jeżeli jeden z rodziców sprzeciwia się publikacji wizerunku dziecka, to ani drugi z rodziców, ani żadna instytucja, mimo zgody jednego z rodziców – nie mogą rozpowszechniać wizerunku dziecka. W przypadku komercyjnego użycia wizerunku dziecka (prasa, reklama) – zawsze wymagana jest zgoda obojga rodziców / opiekunów prawnych. W sytuacji konfliktu pomiędzy rodzicami decyzję podejmuje sąd rodzinny. Kiedy można opublikować wizerunek dziecka bez uzyskania zgody na publikację? Art. 81 ust. 1 zd.2 oraz ust.2 ustawy o prawie autorskim -wskazuje na wyjątki, tj. sytuacje, kiedy nie jest konieczne uzyskanie zgody pełnoletniej osoby, której wizerunek widoczny jest na zdjęciu lub zgody rodzica na rozpowszechnienie wizerunku dziecka. Mowa o następujących przypadkach: 1) gdy osoba otrzymała zapłatę za pozowanie, Przyjęcie zapłaty za pozowanie, uważane jest za domniemaną zgodę na rozpowszechnianie wizerunku danej osoby. Niemniej jednak , w przypadku wyraźnego zastrzeżenia osoby pozującej o braku zgody na rozpowszechnianie takiego zdjęcia, jego rozpowszechnianie jest bezprawne. Należy jednak pamiętać, że zezwolenie uzyskane na podstawie tego wyjątku nie zabezpiecza publikującego przed ewentualnymi roszczeniami dotyczącymi ochrony dóbr osobistych. Chodzi o przypadek kiedy wizerunek zostałby wykorzystany w sposób, który naruszałby prywatność, godność, czy dobre imię dziecka. Mimo zapłaty wynagrodzenia, taka publikacja daje podstawy do występowania z roszczeniami z tytułu naruszenia dóbr osobistych. 2) gdy mowa o wizerunku osoby powszechnie znanej, , jeżeli wizerunek wykonano w związku z pełnieniem przez nią funkcji publicznych, w szczególności politycznych, społecznych, zawodowych, W przypadku dzieci mowa tu np. o zdjęciu niepełnoletniej aktorki na planie filmowym lub podczas premiery, albo młodego sportowca na zawodach. Należy jednak pamiętać, że wyjątek ten dotyczy sytuacji związanych z pełnieniem funkcji publicznych, a contrario nie dotyczy tych samych osób w sytuacjach prywatnych. 3) gdy osoba stanowi jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza. Przykład – fotograf, który zrobi zdjęcie starówki miasta, a w kadr „weszła mu” wycieczka szkolna – nie musi uzyskiwać zgody rodziców wszystkich uwiecznionych dzieci. Podobnie w przypadku zdjęć ze szkolnych imprez. Powyższy wyjątek nie dotyczy jednak sytuacji, gdy zdjęcie podpiszemy danymi dzieci. Podpisując zdjęcie imionami i nazwiskami dzieci – umożliwiamy ich identyfikację, zaś wszelkie informacje, pozwalające zidentyfikować konkretne osoby – stanowią dane osobowe, a zatem w grę wchodzą regulacje dotyczące RODO oraz przepisy o ochronie danych osobowych. W związku z tym, chcąc opublikować takie dane – musimy uzyskać zgodę na ich przetwarzanie. Zgody, tak jak w przypadku wizerunku – udzielają wyłącznie rodzice. Co gdy chcę cofnąć zgodę na publikację zdjęć dziecka? Osoba, która wyraziła zgodę na publikację wizerunku własnego, lub swojego dziecka może ją cofnąć w każdym momencie. Cofnięcie zgody na publikację wizerunku powoduje, że nie można go będzie w przyszłości rozpowszechniać. Innymi słowy cofnięcie zgody odnosi skutek wyłącznie na przyszłość, ale nie ma wpływu na dotychczasowe publikacje dokonane zgodnie z udzieloną zgodą. Podobnie z resztą jak w przypadku przetwarzania danych osobowych. W jakiej formie należy wyrazić zgodę? Zgoda