Obowiązek szkolny – jakie przysługują nam prawa i obowiązki związane z posłaniem dziecka do szkoły?

Obowiązek szkolny to jeden z fundamentów systemu edukacji, który w Polsce obejmuje wszystkie dzieci od 7. do 18. roku życia. Jego celem jest zapewnienie każdemu młodemu człowiekowi dostępu do wiedzy, rozwijanie umiejętności społecznych oraz przygotowanie do dalszej nauki lub wejścia na rynek pracy. Choć dla wielu uczniów jest on codzienną rutyną, a dla rodziców formalnym wymogiem, w rzeczywistości stanowi istotny element wyrównywania szans i budowania świadomego społeczeństwa.

Obowiązek szkolny został uregulowany w ustawie z dnia 14 grudnia 2016r. – Prawo oświatowe. Zgodnie bowiem z art. 35 Prawa oświatowego – nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia. Obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia.

Z kolei zgodnie z art. 35 ust. 1 Prawa oświatowego – na wniosek rodziców naukę w szkole podstawowej może także rozpocząć dziecko, które w danym roku kalendarzowym kończy 6 lat. Wniosek taki należy złożyć do dyrektora szkoły podstawowej.

Obowiązek szkolny może być realizowany w placówkach publicznych lub niepublicznych
(art. 36 ust. 9 Prawa oświatowego)

Obowiązek szkolny, a obowiązki rodziców

Należy zauważyć, iż z obowiązkiem szkolnym dzieci i młodzieży zawiązane są obowiązki rodziców (opiekunów prawnych), wynikające z art. 40 Prawa oświatowego.

Zgodnie zatem z ww. przepisem rodzice dziecka podlegającego obowiązkowi szkolnemu są obowiązani do:

1. dopełnienia czynności związanych ze zgłoszeniem dziecka do szkoły;
2. zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne;
3. zapewnienia dziecku warunków umożliwiających przygotowanie się do zajęć;
4. informowania, w terminie do 30 września każdego roku, dyrektora szkoły podstawowej, w obwodzie których dziecko mieszka, o realizacji obowiązku szkolnego spełnianego w sposób określony w art. 36 ust.10 lub 11 Prawa oświatowego.

Prawa rodziców przy obowiązku szkolnym

Oprócz obowiązków rodzice mają także prawa, a mianowicie mogą:

1. występować do dyrektora szkoły z informacją o realizowaniu przez dziecko obowiązku szkolnego poza szkoła rejonową;
2. występować z wnioskami o odroczenie spełnienia przez dziecko obowiązku szkolnego;
3. występować z wnioskami o udzielenie stosowanego zezwolenia na indywidualny program nauki lub indywidualny tok nauki.

Kiedy obowiązek szkolny nie jest wypełniany?

Zgodnie z art. 42 ust. 2 pkt 1 Prawa oświatowego – przez niewypełnianie obowiązku szkolnego należy rozumieć nieusprawiedliwioną nieobecność w okresie jednego miesiąca na co najmniej 50%:

1. dni zajęć w przedszkolu, oddziale przedszkolnym w szkole podstawowej, innej formie wychowania przedszkolnego, szkole podstawowej, szkole ponadpodstawowej lub placówce.

Z powyższego wynika zatem, że obowiązek szkolny jest niewypełniany w momencie, kiedy uczeń ma liczbę nieusprawiedliwionych obecności przekraczających ponad 50% w ciągu miesiąca. Do nieusprawiedliwionych godzin należą takie, które pojawiły się z innych względów niż choroba, szczególna sytuacja rodzinna lub jakakolwiek inna, o której rodzice lub opiekunowie prawni nie poinformowali szkoły. Dyrektor szkoły nie musi wiedzieć, dlaczego ucznia nie ma, jeśli natomiast absencja jest długotrwała, a wychowawca nie może zdobyć informacji o jej przyczynach lub z jakichś powodów – ale uzasadnionych powodów – nie zgadza się z nimi, kwestionuje je, wówczas dyrektor szkoły ma prawo skierować do sądu rodzinnego wniosek o wgląd w sytuację rodziny i wydanie odpowiednich zarządzeń opiekuńczych, np. ustanowić nadzór kuratora.

Jaka jest odpowiedzialność za niewypełnienie obowiązku szkolnego?

W myśl art. 42 ust. 1 Prawa oświatowego – niespełnianie obowiązku szkolnego podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dyrektor szkoły ma obowiązek kontrolować, czy nie dochodzi do niespełniania obowiązku szkolnego i jeżeli tak się dzieje – interweniować. Dyrektor szkoły jest bowiem uprawniony do żądania wykonania przedmiotowego obowiązku właśnie w drodze egzekucji administracyjnej, co oznacza, że występuje jako wierzyciel.

Wypada zwrócić uwagę na to, iż w pierwszej kolejności do rodziców ucznia wysyłane jest upomnienie – czyli wezwanie do wykonania obowiązku, które ponadto zawiera informację o zagrożeniu skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, jeżeli obowiązek szkolny nadal nie będzie wykonywany.

Jeżeli takie upomnienie nie odniesie skutku, wówczas dyrektor szkoły kieruje do organu egzekucyjnego wniosek o wszczęcie egzekucji. W tym przypadku organem egzekucyjnym jest organ prowadzący szkołę (wójt/burmistrz/prezydent miasta).

Należy zauważyć, iż środkiem przymuszającym dla wyegzekwowania obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki jest grzywna w celu przymuszenia.

Grzywny nie stosuje się wobec ucznia jako osoby małoletniej. Zgodnie bowiem z art. 120 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – nieuczęszczanie dziecka do szkoły skutkuje nałożeniem grzywny na jego przedstawicieli ustawowych (rodziców, opiekunów prawnych).

Grzywna w celu przymuszenia może być nakładana kilkakrotnie w tej samej lub wyższej kwocie, z tym że każdorazowo nałożona grzywna nie może przekraczać kwoty 10.000,00 zł, zaś grzywny nakładane wielokrotnie nie mogą łącznie przekroczyć kwoty 50.000.00 zł.

Co istotne – nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny w celu przymuszenia podlegają umorzeniu, jeżeli obowiązek zostanie wykonany.

Czy można odroczyć obowiązek szkolny?

Odroczeniem obowiązku szkolnego jest ponowne uczęszczanie dziecka do klasy „0”, pomimo osiągnięcia wieku, pozwalającego na pójście do I klasy. Decyzję o przedmiotowym odroczeniu podejmuje dyrektor szkoły, na wniosek rodziców, po uzyskaniu i na podstawie opinii publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. Z opinii tej musi wynikać, potrzeba odroczenia spełniania przez dziecko obowiązku szkolnego w danym roku szkolnym; innymi słowy – z opinii tej musi wynikać, że dziecko nie jest jeszcze gotowe do podjęcia nauki w klasie pierwszej (dziecko nie jest gotowe do podołania obowiązkom pierwszoklasisty).

Podstawę prawną do skorzystania z tej możliwości daje art. 36 ust. 4-7 Prawa oświatowego. Co istotne – wniosek o odroczenie obowiązku szkolnego należy złożyć w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, nie później niż do dnia 31 sierpnia. Odroczenie dotyczy roku szkolnego, w którym dziecko ma rozpocząć spełnianie obowiązku szkolnego.

Jakie są inne formy obowiązku szkolnego?

Obowiązek szkolny może być także spełniany poprzez:

1. uczęszczanie do szkoły za granicą, w tym na podstawie umów międzynarodowych lub porozumień o współpracy bezpośredniej zawieranych przez szkoły, jednostki samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej lub w ramach programów edukacyjnych Unii Europejskiej; (art. 36 ust. 10 pkt 1 Prawa oświatowego);
2. uczęszczanie do szkoły za granicą przy przedstawicielstwie dyplomatycznym innego państwa w Polsce (art. 36 ust. 10 pkt 1 Prawa oświatowego);
3. udział dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, organizowanych zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (art. 36 ust. 17 Prawa oświatowego);
4. naukę poza szkołą (art. 37 ust. 1 Prawa oświatowego) – tzw. edukacja domowa.

Problematyczne sytuacje przy egzekwowaniu obowiązku szkolnego

Wypada zauważyć, iż choć „podmiotem” wykonującym obowiązek szkolny jest z jednej strony sam uczeń – jako osoba uczęszczająca do szkoły, z drugiej strony – jako że uczniowie do 18. roku życia nie mają pełnej zdolności do czynności prawnych jego rodzice, jako osoby, do których kierowana jest egzekucja administracyjna w związku z nierealizowaniem obowiązku. To bowiem rodzice/opiekunowie prawni są odpowiedzialni za jego realizację.

W związku z powyższym – jak pokazuje praktyka – w życiu zdarzają się różne sytuacje, które wymagają szczególnego podejścia i jednocześnie wyczucia. Pośród zróżnicowanych przypadków można wymienić chociażby takie jak:

• opieka naprzemienna nad dzieckiem;
• brak porozumienia między rodzicami w kwestii edukacji domowej;
• brak porozumienia między rodzicami w kwestii wyboru szkoły;
• rozdzielenie rodziców;
• pozbawienie władzy rodzicielskiej i konieczność sprawowania pieczy nad dzieckiem w okresie do prawomocnego ustanowienia opiekuna;
• pozbawienie/ograniczenie wolności jednego z rodziców i jednoczesna prawna niemożliwość sprawowania opieki nad dzieckiem przez drugiego z rodziców;
• wydanie przez sąd wobec rodzica zakaz zbliżania się do dziecka.

W tego typu przypadkach odpowiedzialność i realizacja obowiązku szkolnego mogą budzić wiele wątpliwości i komplikacji – dlatego tak ważne jest profesjonalne wsparcie i pomoc prawna, dostosowana do indywidualnej sytuacji, które oferuje nasza Kancelaria. Zapraszamy do kontaktu.