Trwa rekrutacja do przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach publicznych. Czy w takiej rekrutacji może startować dziecko, którego rodzic (rodzice) przebywa na urlopie wychowawczym?
Podstawowym celem każdego urlopu jest odpoczynek od pracy oraz regeneracja sił. Nieco inaczej jest w przypadku, gdy zatrudniony chce wykorzystać urlop wychowawczy, który służy przede wszystkim zapewnieniu ciągłego kontaktu matki z dzieckiem. Czy w takiej sytuacji pracownik może posłać malucha do żłobka lub przedszkola i nie utracić praw do wspomnianego urlopu?
Zgodnie z treścią art. 186 § 1–31 Kodeksu pracy – Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia. Wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy. Urlop jest udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 rok życia. Jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika, niezależnie od urlopu, o którym mowa w § 2, może być udzielony urlop wychowawczy w wymiarze do 36 miesięcy, jednak na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Urlopy w wymiarach, o których mowa powyżej, przysługują łącznie obojgu rodzicom lub opiekunom dziecka.
Jak zatem wynika z powyższego – wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy. Jest on udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok życia.
Z istoty przedmiotowej instytucji wynika, iż podstawowym celem urlopu wychowawczego jest zapewnienie stałego, możliwie nieprzerwanego kontaktu rodzica ze swoim dzieckiem. Co do zasady zatem – w okresie korzystania z urlopu wychowawczego pracownik nie powinien świadczyć żadnej pracy – byłoby to bowiem sprzeczne z celem (istotą) urlopu wychowawczego.
Od tej reguły istnieją jednak pewne wyjątki.
Zgodnie z treścią art. 1862 § 1 i § 2 Kodeksu pracy – w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. W razie ustalenia, że pracownik trwale zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, pracodawca wzywa pracownika do stawienia się do pracy w terminie przez siebie wskazanym, nie później jednak niż w ciągu 30 dni od dnia powzięcia takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie 3 dni od dnia wezwania.
Właściwa interpretacja ww. przepisu może budzić wątpliwości w praktyce, gdyż ww. przepis jest po prostu nieprecyzyjny. Ustawodawca bowiem pozwala pracownikowi korzystającemu z urlopu wychowawczego podjąć dodatkowe zatrudnienie lub działalność, jednakże trwałe zaprzestanie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem powinno spowodować utratę prawa do ww. urlopu i powrót do pracy (stawienie się do pracy) w terminie wyznaczonym przez pracodawcę.
Oczywiście, wiele zależeć będzie od okoliczności danej sprawy (sytuacji), jednakże pojawić się może w związku z tym pytanie – jak należy rozumieć użyte w ww. przepisie pojęcie „trwałego zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem”? A także pytanie, czy korzystanie z urlopu wychowawczego wyklucza możliwość zapisania dziecka do przedszkola (oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej), albowiem może wiązać się z ryzkiem, że pracodawca odwoła pracownika z urlopu wychowawczego (wezwie do stawienia się w pracy), gdyż uzna, że pracownik korzysta z tegoż urlopu niezgodnie z jego przeznaczeniem. Co istotne – to zawsze pracodawca ocenia, czy w konkretnej sytuacji należy wezwać pracownika do stawienia się w pracy.
W takiej sytuacji pomocna może okazać się opinia wydana przez Departament Prawa Pracy w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Jak czytamy w Pismo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 18 stycznia 2019 roku:
„Na podstawie art. 1862 § 1 Kodeksu pracy w czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.
Regulacja ta przewiduje możliwość przerw w sprawowaniu bezpośredniej i osobistej opieki, nie pozbawiając sprawowanej przez takiego opiekuna opieki szczególnego charakteru wynikającego z przeznaczenia urlopu wychowawczego. Biorąc zatem pod uwagę ten przepis można przyjąć, że kilkugodzinne przebywanie dziecka w przedszkolu nie stoi w sprzeczności ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem.
Zdaniem Departamentu, sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie oznacza, że kontakt z dzieckiem musi być ciągły, nieprzerwany, że sprawująca taką opiekę osoba nie może zostać zastąpiona w wykonywaniu czynności opiekuńczych przez domowników czy inne osoby przez krótsze okresy. Sprawowania opieki osobiście nie można utożsamiać z dwudziestoczterogodzinnym i nieprzerwanym przebywaniem z dzieckiem.
Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Apelacyjny z Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 21 maja 2014 roku (sygn. akt II SA/Go 311/14, LEX nr 1485741), w którym stwierdził, że „Jedynie umieszczenie dziecka w placówce zapewniającej całodobową opiekę nad dzieckiem w okresie dłuższym niż 5 dni w tygodniu uzasadnia odmowę przyznania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego określonemu w Art 10 ust 1 u.ś.r. (ustawa o świadczeniach rodzinnych). Natomiast fakt korzystania przez dziecko z opieki dziennej w placówce szkolno-wychowawczej, takiej jak żłobek czy też przedszkole nie mogą stanowić bezpośredniej podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia. W takiej sytuacji niezbędnym jest wykazanie, iż uniemożliwia to sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. Sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie oznacza, że kontakt z dzieckiem musi być ciągły, nieprzerwany, że sprawująca taką opiekę osoba nie może zostać zastąpiona w wykonywaniu czynności opiekuńczych przez domowników czy inne osoby przez krótsze okresy. Sprawowanie opieki osobiście nie można utożsamiać z dwudziestoczterogodzinnym i nieprzerwanym przebywaniem z dzieckiem, bowiem w przepisie art. 10 ust. 5 pkt 3 czy pkt 4 u.ś.r. ustawodawca ewidentnie przewiduje możliwość przerw w sprawowaniu bezpośredniej i osobistej opieki, nie pozbawiając sprawowanej przez takiego opiekuna opieki szczególnego charakteru wynikającego z przeznaczenia urlopu wychowawczego”.
Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Departamentu, nie ma przeszkód prawnych, aby w czasie urlopu wychowawczego pracownika dziecko mogło uczęszczać do żłobka lub przedszkola.
Przedstawiając powyższe, Departament informuje, że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest upoważnione do rozstrzygania indywidualnych spraw pracowniczych i zajmowania stanowiska w sprawach wymagających badania i oceny okoliczności faktycznych oraz analizowania i wydawania opinii dotyczących konkretnych lub przykładowych stanów faktycznych oraz dokonywania ich oceny pod względem zgodności z przepisami prawa pracy.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest także uprawnione do wydawania powszechnie obowiązującej wykładni przepisów prawa pracy a podglądy prawne Departamentu nie są wiążące dla stron sporu, inspektorów pracy i sądów.
Jednocześnie Departament informuje, że prezentowane opinie nie mają charakteru wiążącego dla pracowników, pracodawców, organów kontroli ani sądów. Organem uprawnionym do udzielania porad prawnych jest Państwowa Inspekcja Pracy (ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 roku o Państwowej Inspekcji Pracy Dz. U. z 2017 r., poz. 786) (…)”.