Wypadki przy pracy to temat, który często wywołuje kontrowersje, zwłaszcza w sytuacji, gdy zdarzenie ma nietypowy przebieg lub charakter. Jedną z takich sytuacji może być bójka pomiędzy pracownikami.
Czy zatem obrażenia odniesione w jej wyniku przez jednego z pracowników można uznać za wypadek przy pracy?
Wypadek przy pracy – definicja
Zgodnie z ustawą z dnia 30 października 2002r. o ubezpieczeniach społecznych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych – za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:
- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;
- w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
Jak widać z powyższego – do uznania zdarzenia za wypadek przy pracy kluczowy jest wystąpienie związku z pracą, zarówno czasowy, jak i miejscowy czy funkcjonalny
Wypadek przy pracy w świetle wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26.02.2025r., sygn.: II PKSP 8/24
W przedmiotowej sprawie Powód wystąpił z pozwem o ustalenie, że pobicie go przez innego pracownika w czasie pracy, w wyniku którego doznał licznych obrażeń, w tym stłuczenia głowy, kręgosłupa szyjnego i obrażeń twarzy, było wypadkiem przy pracy. Z powodu obrażeń przebywał on kilka miesięcy na zwolnieniu lekarskim. Pracodawca odmówił uznania zdarzenia za wypadek twierdząc, że jego przyczyną był prywatny konflikt między pracownikami. Powód zaprzeczył, wskazując, że nie znał napastnika i działał jedynie w obronie koniecznej.
Sąd I instancji oddalił powództwo, jednak sąd II instancji zmienił wyrok i uznał zdarzenie za wypadek przy pracy. Wskazał, że pobicie nastąpiło w związku z wykonywaniem obowiązków. Powód został zaatakowany, gdy wracał z autobusu do dyspozytorni. Atak był nagły, bez uprzedniej rozmowy czy działań niezwiązanych z pracą. Choć wcześniej doszło między pracownikami do sporu politycznego, powód kontynuował obowiązki do momentu napaści.
Pracodawca wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego. Sąd Najwyższy wskazał jednak, że w sprawie doszło do niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego, stanowiącego podstawę orzekania. Tymczasem Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną jedynie w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw (biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania), a także związany jest ustaleniami faktycznymi, stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia – dlatego też niemożliwa była ingerencja Sądu Najwyższego w tę część orzeczenia.
W uzasadnieniu ww. orzeczenia Sąd Najwyższy przypomniał najważniejszej poglądy w kwestii czasowego i miejscowego związku wypadku z pracą, a mianowicie:
- „Czasowy i miejscowy związek wypadku z pracą oznacza, iż pracownik doznał uszczerbku na zdrowiu w miejscu i czasie, kiedy pozostawał w sferze interesów pracodawcy. Wyłączenie tego związku następuje zaś w sytuacji, gdy pracownik przez istotę, sposób, a zwłaszcza czas trwania swej czynności i sposób zachowania daje do zrozumienia, że chce poświęcić się innym czynnościom o celach obcych pracodawcy, niezwiązanych z zatrudnieniem. Związek z pracą nie ma zatem charakteru absolutnego i może zostać zerwany. Zerwanie związku z pracą może nastąpić przez pracownika w miejscu i czasie pracy, gdy pracownik w przeznaczonym na pracę czasie np. wykonywał czynności w celach prywatnych, w czasie gdy uległ wypadkowi. (…).”
- „Związek zdarzenia wypadkowego z pracą obejmuje nie tylko wypadki, które mają miejsce podczas świadczenia pracy, lecz także zdarzenia, które nastąpiły w związku z wykonywaniem zwykłych czynności pracowniczych lub poleceń przełożonych, oraz w związku z wykonywaniem czynności na rzecz pracodawcy, choćby bez polecenia. Dla ustalenia związku wydarzenia z pracą konieczne jest ustalenie, że pozostawało ono w związku czasowym, miejscowym lub funkcjonalnym z pracą. (…).”
- „Nieporozumienie między pracownikami w czasie i w miejscu pracy nie musi wcale oznaczać, iż istnieje normatywny związek takiego zdarzenia z pracą. Sam fakt wyniknięcia bójki ze sposobu wykonywania obowiązków pracowniczych uczestniczących w niej pracowników nie oznacza bowiem zaistnienia związku tego zdarzenia z pracą.”
Czy wyrok coś zmienia w kontekście rozumienia „wypadku przy pracy”?
Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.02.2025r., sygn.: II PKSP 8/24,ma istotne znaczenie, ponieważ odnosi się do bogatego orzecznictwa Sądu Najwyższego w sprawach dotyczących wypadków przy pracy, jedocześnie je systematyzując. SN wskazuje, że związek zdarzenia z pracą – jako konieczny warunek do zakwalifikowania danego konkretnego zdarzenia jako wypadek przy pracy – nie jest absolutny i może zostać zerwany, np. gdy pracownik w miejscu i w czasie pracy podejmie lub skupi się na czynnościach niezwiązanych z zatrudnieniem – czyli gdy pracownik w miejscu i czasie pracy wykonywał czynności w celach prywatnych. Sam fakt, że dane zdarzenie miało miejsce w pracy, nie przesądza więc automatycznie o jego związku z zatrudnieniem i w konsekwencji – że był to wypadek przy pracy.
Co również ważne – z ww. wyroku wynika konieczność dokładnego i prawidłowego ustalania stanu faktycznego każdego zdarzenia, albowiem to ten stan faktyczny będzie następnie podlegał ocenie z punktu widzenia możliwości zakwalifikowania danego zdarzenia jako pozostającego lub nie pozostającego w związku z pracą – i w konsekwencji – uznania danego zdarzenia za wypadek przy pracy lub odmowy takiego uznania.
Praktyczne wnioski zarówno dla pracodawców, jak i dla pracowników
- Bójka nie zawsze oznacza brak ochrony wypadkowej – jeżeli jej przyczyna ma związek z wykonywaną pracą, możliwe jest uznanie zdarzenia za wypadek przy pracy;
- Kłótnia lub bójka zazwyczaj może powodować zerwanie związku z pracą – zwłaszcza gdy konflikt nie dotyczy obowiązków pracowniczych lub sposobu ich wykonywania, a spór ma charakter prywatny;
- W każdym indywidualnym przypadku należy dokładnie wyjaśnić i ustalić stan faktyczny sprawy, w szczególności charakter zdarzenia, przyczyny konfliktu, okoliczności, które bezpośrednio poprzedzały bójkę, a także to, co poszkodowany pracownik robił w chwili wypadku;
- Dokładne i prawidłowe wyjaśnienie i ustalenie stanu faktycznego sprawy nie będzie możliwe bez dowodów – dla ustalenia okoliczności sprawy kluczowe są będą zeznania świadków, nagranie z monitoringu czy też dowody z dokumentów (np. notatki służbowe).