Darowizna a zachowek- co warto wiedzieć?
Kwestie dziedziczenia mogą być skomplikowane, zwłaszcza gdy pojawia się darowizna i zachowek. W polskim prawie spadkowym istnieją szczególne regulacje chroniące bliskich spadkodawcy, a jednocześnie uwzględniające darowizny przekazane jeszcze za życia. Poniżej wyjaśniamy, jak darowizny wpływają na prawo do zachowku. Czym jest zachowek? Zachowek to część spadku, która przysługuje najbliższym krewnym spadkodawcy niezależnie od treści testamentu. Ma on na celu ochronę najbliższych członków rodziny przed całkowitym pominięciem w spadku. Zgodnie z art. 991 Kodeksu Cywilnego (dalej: KC) uprawnionym do zachowku są zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy. Wysokość zachowku zależy od stopnia pokrewieństwa i wynosi: Co to jest darowizna? Darowizna to umowa cywilnoprawna, w której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Obdarowany otrzymuje korzyść bez ponoszenia żadnych kosztów ani świadczenia czegoś w zamian. Umowa ta, co do zasady – wymaga oświadczenia darczyńcy w formie aktu notarialnego. Niedochowanie tej formy nie powoduje nieważności czynności, o ile przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Darowizna a zachowek – najważniejsze różnice Darowizna dokonana za życia spadkodawcy może wydawać się sposobem na uniknięcie obowiązku zapłaty zachowku. W rzeczywistości jednak prawo spadkowe przewiduje, że wartość takich darowizn dolicza się do masy spadkowej przy ustalaniu wysokości zachowku. Oznacza to, że osoba obdarowana może zostać zobowiązana do uzupełnienia zachowku na rzecz pozostałych spadkobierców. Ma to na celu zapobieganie sytuacjom, w których spadkodawca, przekazując znaczną część swojego majątku w formie darowizny jednemu ze spadkobierców, pozbawiłby innych innych należnej im części spadku. Art. 944 KC stanowi, że do masy spadkowej nie zalicza: Jak uzyskać zachowek? Za zapłatę zachowku odpowiada spadkobierca, który nabył spadek, jeśli spadkobierców jest więcej, roszczenie może dotyczyć wszystkich. Aby otrzymać należny zachowek, uprawniony musi zgłosić swoje żądanie wobec tych osób. Dochodzenie zachowku może odbywać się na dwa sposoby. Pierwszy z nich to pisemne wezwanie do zapłaty skierowane do jednego lub wszystkich spadkobierców, w którym należy wskazać podstawę roszczenia, np. zapis testamentowy lub darowiznę oraz wysokość dochodzonej kwoty. Drugi sposób to skierowanie sprawy na drogę sądową poprzez pozew o zapłatę zachowku, co najczęściej ma miejsce, gdy wezwanie do zapłaty okaże się nieskuteczne lub nie ma innej możliwości uzyskania należności. Zgodnie z art. 1007 KC roszczenia z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniają się po upływie pięciu lat od ogłoszenia testamentu. Natomiast roszczenie przeciwko osobie zobowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się po pięciu latach od otwarcia spadku. Jak obliczyć zachowek? Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według aktualnych cen z uwzględnieniem jego stanu w momencie dokonania. Aby obliczyć zachowek należy obliczyć wartość spadku po pomniejszeniu o wartość długów, następnie doliczyć wartość darowizn i zapisów windykacyjnych, i pomnożyć o udział spadkowy zgodnie z przepisami ustawy. Od tej wartości należy jednak odjąć wartość darowizn dokonanych bezpośrednio na rzecz osoby uprawnionej. W uproszczeniu wzór na zachowek wygląda następująco: Zachowek = (wartość spadku po odliczenia długów + darowizny i zapisy windykacyjne)x udział spadkowy Przykład: Wyobraźmy sobie sytuację: Ojciec ma dwoje dzieci: Annę i Piotra. Jego spadek wynosi 100.000 zł. Za życia przekazał Annę samochód o wartości 50.000 zł. Po śmierci ojca Piotrowi należy się zachowek. W takim przypadku wartość darowizny Anny jest wliczana do majątku ojca. Całkowity majątek wynosi: spadek + darowizny=150.000 zł Zgodnie z przepisami Piotrowi, jako spadkobiercy przysługuje 1/2 wartości udziału spadkowego. W konsekwencji Piotr otrzymuje zachowek: 150.000 × 1/2 × 1/2 = 37.500 zł Z kolei Anna nie otrzymuje dodatkowego zachowku, ponieważ wartość darowizny 50 000 zł przewyższa należną kwotę zachowku 37.500 zł. Zachowek od darowizny W przypadku, gdy uzyskanie zachowku od spadkobierców nie jest możliwe, osoba uprawniona może dochodzić roszczenia o jego uzupełnienie od osoby obdarowanej. W takiej sytuacji przysługuje jej prawo żądania kwoty potrzebnej do pokrycia należnego zachowku z wartości dokonanej darowizny. W niektórych przypadkach kwota ta może odpowiadać równowartości całej darowizny. Pozbawienie prawa do zachowku – wydziedziczenie / dożywocie Prawa do zachowku można pozbawić przez wydziedziczenie osób uprawnionych do zachowku. Wydziedziczenie musi spełniać określone przesłanki zawarte w art. 1008 KC. Przyczyna wydziedziczenia musi być wymieniona w testamencie. Przykładami przyczyn uzasadniających wydziedziczenie są: uporczywe postępki sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (np. nałóg, niemoralne życie), umyślne przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażąca obraza czci spadkodawcy lub jego najbliższych, a także uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych. Innym rozwiązaniem jest zawarcie umowy dożywocia. W umowie tej właściciel nieruchomości przenosi jej własność na rzecz drugiej strony umowy w zamian za dożywotnią opiekę (dostarczanie wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnienie odpowiedniej pomocy, pielęgnowanie w chorobie oraz pokrycie kosztów pogrzebu). Umowa dożywocia, w przeciwieństwie do darowizny – nie jest bezpłatnym przysporzeniem, dlatego spadkobiercy nie będą mogli co do zasady żądać zachowku od wartości nieruchomości. Innymi słowy, wartość nieruchomości przekazanej w drodze umowy dożywocia nie będzie co do zasady brana pod uwagę przy wyliczaniu substratu zachowku. Niemniej jednak w tym miejscu warto poczynić uwagę, iż istnieje możliwość podważenia zawartej umowy dożywocia. Spadkobiercy zainteresowani zachowkiem mogą bowiem sądownie dochodzić uznania umowy dożywocia za umowę pozorną. W toku ewentualnego postępowania podejmowaliby zatem działania mające wykazać, iż strony umowy faktycznie zawarły umowę darowizny. Istnieją zatem mechanizmy skutkujące pozbawieniem osób uprawnionych prawa do zachowku. Jak uniknąć sporów? Aby zmniejszyć ryzyko konfliktów rodzinnych – warto: Podsumowanie Darowizna i zachowek to tematy, które często wywołują rodzinne spory. Prawo przewiduje mechanizmy ochrony osób uprawnionych do zachowku, a jednocześnie pozwala spadkodawcy dysponować swoim majątkiem za życia. Kluczem jest świadomość obowiązujących przepisów, podejmowanie przemyślanych działań oraz ich dokumentowanie. W przypadku pytań zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.
Mniej biurokracji przy zbywaniu majątku nabytego w drodze spadku lub darowizny
Ministerstwo Finansów wprowadza zmiany, które znacząco uproszczą procedury związane z obrotem majątkiem nabytym w drodze spadku lub darowizny. Celem reformy jest ograniczenie zbędnej biurokracji. Koniec z zaświadczeniami z urzędu skarbowego Dotychczas osoba sprzedająca nieruchomość, działkę czy inny majątek otrzymany nieodpłatnie musiała dostarczyć notariuszowi zaświadczenie z urzędu skarbowego potwierdzające, że: Nowelizacja znosi ten obowiązek w przypadku zbywania majątku uzyskanego od najbliższej rodziny. Takie nabycie jest automatycznie zwolnione z podatku od spadków i darowizn. Nadal jednak konieczne będzie zgłoszenie nabycia do właściwego urzędu skarbowego w ustawowym terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego (darowizna) lub od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o nabyciu spadku. W niektórych sytuacjach niezbędne pozostanie udokumentowania otrzymanych środków pieniężnych. Uproszczenia w opodatkowaniu prywatnych rent Nowelizacja przewiduje również zmiany dotyczące sposobu opodatkowania prywatnych rent. Obecnie darczyńca i obdarowany muszą składać deklaracje podatkowe przy każdej wypłacie świadczenia, co oznacza comiesięczne formalności. Wprowadzone przepisy pozwolą na całościowe oszacowanie wartości renty ustanowionej prywatnie co pozwoli: Reakcja na orzeczenie NSA Nowelizacja odpowiada na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 marca 2025 r. (III FPS 5/24), która wskazała, że podstawą opodatkowania nieodpłatnej renty jest każda wypłacona rata. Orzeczenie to zwiększyło liczbę obowiązków administracyjnych i obciążyło organy podatkowe. Nowe przepisy przywrócą możliwość jednorazowego ustalenia podstawy opodatkowania i wydania jednej decyzji. Co zyskują podatnicy? Prezydent podpisał nowelizację ustawy o podatku od spadków i darowizn. Ustawa co do zasady ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Zmiany mają przynieść korzyści zarówno obywatelom, jak i administracji, która dzięki temu zredukuje liczbę spraw do obsługi. Nasza Kancelaria świadczy pomoc prawną w zakresie tak spraw spadkowych, jak i darowizn. Zapraszamy na konsultacje dotyczące prawa spadkowego.
Odrzucenie spadku po nowelizacji z listopada 2023r.
Po śmierci spadkodawcy – zgodnie z art. 1012 Kodeksu cywilnego spadkobiercy mają 6 miesięcy na podjęcie decyzji, czy: Dotyczy to zarówno spadkobiercy, któremu spadek przypada z ustawy, jaki i z testamentu. Spadek może obejmować aktywa (np. mieszkanie, samochód, pieniądze) lub pasywa, czyli długi, których nie spłacił spadkodawca. W sytuacji, gdy pasywa przewyższają aktywa – większość osób decyduje się odrzucić spadek. Spadkobierca, który odrzuca spadek, jest wyłączony z dziedziczenia i jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Oznacza to, że ani nie otrzymuje majątku zostawionego przez zmarłego, ani też nie odpowiada za długi związane ze spadkiem. Jaka jest kolejność dziedziczenia? Jeżeli spadkobierca ustawowy odrzuci spadek, to do spadku zostaje powołany następny w kolejności spadkobierca ustawowy, zgodnie z przepisami prawa spadkowego. Najpierw dziedziczy małżonek i dzieci spadkodawcy, potem wnuki i dalsi zstępni. Gdy nie ma zstępnych to rodzice zmarłego, przy braku jednego z rodziców lub obojga – rodzeństwo, a potem dzieci rodzeństwa itd. Termin na odrzucenie spadku Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone, jak wskazano powyżej- w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Dla każdego spadkobiercy termin ten może być różny, gdyż biegnie odrębnie dla każdego spadkobiercy. Co do zasady termin liczymy od dnia śmierci spadkodawcy. Niemniej jednak może być tak, iż o śmierci danej osoby dowiemy się później niż nastąpił zgon. Wówczas termin na odrzucenie spadku liczymy od dnia, w którym dowiedzieliśmy się o śmierci danej osoby. Spadkobierca, który jest powołany do spadku w dalszej kolejności może złożyć oświadczenie od chwili, w której dowiedział się, że osoby dochodzące do spadku przed nim, nie mogą lub nie chcą dziedziczyć, np. zostały wydziedziczone lub zdecydowały się na odrzucenie spadku. Gdy spadkobierca nie ma zdolności do czynności prawnych (np. małoletni), wówczas termin biegnie od chwili, w której o tytule jego powołania dowiedział się jego przedstawiciel ustawowy. Natomiast w przypadku spadkobiercy dziecka poczętego, lecz jeszcze nienarodzonego, termin zaczyna biec od chwili żywego urodzenia się dziecka. Bardzo ważne jest, aby poszczególni spadkobiercy odrzucali spadek w kolejności dziedziczenia. Przedwczesne bowiem złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku jest – bezskuteczne. Zgodnie z art. 1015 § 1.1 Kodeksu cywilnego, jeżeli spadkobierca złożył do sądu wniosek o odebranie od niego oświadczenia o przyjęciu spadku lub odrzuceniu spadku przed upływem 6 miesięcznego terminu, to termin będzie zachowany niezależnie od tego kiedy sąd odbierze to oświadczenie. W tym przypadku decyduje zatem dzień złożenia wniosku o odebranie oświadczenia o przyjęciu spadku lub odrzuceniu spadku, a nie dzień odebrania od spadkobiercy oświadczenia przez sąd. Jak odrzucić spadek? Zgodnie z art. 1018 §3 Kodeksu cywilnego oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Odrzucenie spadku przed sądem. Oświadczenie o odrzuceniu spadku należy złożyć w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu spadkobiercy, który zdecydował się na odrzucenie spadku. Sąd ten niezwłocznie prześle oświadczenie o odrzuceniu spadku do sądu spadku. Oświadczenie o przyjęciu może być także złożone bezpośrednio w sądzie spadku w toku trwającego już postępowania o stwierdzenie praw do spadku (art. 640 Kodeksu postępowania cywilnego). Zgodnie z art. 641 Kodeksu postępowania cywilnego, oświadczenie o odrzuceniu spadku powinno zawierać: Nadto, składający oświadczenie zobowiązany będzie do wskazania wszelkich znanych osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych oraz wszelkich testamentów, a także danych dotyczących treści i miejsca przechowania testamentów. Odrzucenie spadku u notariusza Po pierwsze, osoba, która chce odrzucić spadek musi uprawdopodobnić, że jest spadkobiercą. W związku z tym, złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przed notariuszem wymaga, między innymi: Czasem do przygotowania aktu notarialnego – w przedmiocie oświadczenia o odrzuceniu spadku może być konieczne okazanie również innych dokumentów– np. aktów notarialnych w przedmiocie oświadczenia o odrzuceniu spadku dot. osób, które wcześniej odrzuciły spadek. Po sporządzeniu aktu notarialnego zawierającego oświadczenie o odrzuceniu spadku, notariusz prześle odpis aktu do sądu spadku, czyli tego, który będzie badać kto dziedziczy po spadkodawcy. Co gdy nie złożymy oświadczenia w ustawowym terminie ? Co do zasady, jeżeli nie odrzucimy spadku w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule swego powołania, wówczas w myśl art. 1015 §2 Kodeksu cywilnego – następuje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Może się też zdarzyć, iż spadkobierca, pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie. W takiej sytuacji może się uchylić od skutków prawnych niezachowania terminu przed sądem z jednoczesnym złożeniem oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Uchylenie się od skutków prawnych niezachowania terminu złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga jednakże zatwierdzenia przez sąd. Co się dzieje dalej po odrzuceniu spadku? W przypadku dziedziczenia ustawowego, może nastąpić dziedziczenie zstępnych tego, który odrzucił spadek, albo zwiększenie udziałów pozostałych spadkobierców w spadku, bądź dojście do dziedziczenia osób powołanych w dalszej kolejności. Odrzucenie spadku za małoletnich . Odsyłam do odrębnego artykułu: https://kancelaria-madon.pl/odrzucenie-spadku-za-maloletnich/ Na marginesie – co oznacza dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza? Wbrew powszechnemu mniemaniu, nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, nie zwalnia z obowiązku zapłaty długów zmarłego spadkodawcy. Spadkobiercy odpowiadają jednak za długi spadkowe wyłącznie do wysokości wartości odziedziczonego majątku, ale całym swoim majątkiem. Innymi słowy, wierzyciel będzie mógł wyegzekwować tylko tyle, ile wynosi wartość odziedziczonego majątku. A zatem, w sytuacji gdy w skład spadku nie wchodzą żadne aktywa, a jedynie długi – spadkobierca nie musi ich w ogóle regulować. Z kolei, gdy spadkobierca odziedziczył majątek o wartości 20 000zł. oraz długi w wysokości 80 000zł. – wierzyciel może zażądać od spadkobiercy spłaty długu w kwocie nie wyższej niż 20 tys. zł, jednakże może jej dochodzić z całego majątku spadkobiercy. Czym się różni odrzucenie spadku od notarialnego zrzeczenia się spadku? Odrzucenie spadku często mylone jest ze zrzeczeniem się spadku. Tymczasem są to dwie zupełnie różne instytucje. Odrzucić spadek możemy dopiero po śmierci spadkodawcy, natomiast zrzeczenie się praw do spadku to umowa zawarta pomiędzy spadkobiercą ustawowym, a przyszłym spadkodawcą, w której spadkobierca zrzeka się dziedziczenia po przyszłym spadkodawcy z ustawy. Umowa taka zawierana jest za życia przyszłego spadkodawcy i powinna być zawarta w formie aktu notarialnego (art. 1048 Kodeksu cywilnego).
Odrzucenie spadku za małoletnich
W tym wpisie dowiedzą się Państwo jak odrzucić spadek za małoletnie dziecko. Na temat samego zaś odrzucenia spadku – pisaliśmy tutaj: https://kancelaria-madon.pl/odrzucenie-spadku-po-nowelizacji-z-listopada-2023r/ Jeżeli oboje rodzice – odrzucają spadek jednocześnie za wszystkie swoje małoletnie dzieci, co do których posiadają władze rodzicielską – mogą udać się bezpośrednio do notariusza w celu odrzucenia spadku za małoletnich. Jeśli jednak nie mogą odrzucić spadku jednocześnie za wszystkie swoje małoletnie dzieci, co do których posiadają władze rodzicielską albo tej władzy nie posiadają – muszą złożyć wniosek do sądu o wyrażenia zgody na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, czyli wniosek na wyrażenie zgodny na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego. WAŻNE! Zgoda sądu opiekuńczego na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego nie stanowi oświadczenia o odrzuceniu spadku. Dopiero po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego, rodzice muszą złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka, albo u notariusza, albo w sądzie. Jaki jest termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego? Taki sam jak dla wszystkich – 6 miesięcy. Z tym zastrzeżeniem, że w przypadku osób małoletnich termin do składania oświadczenia rozpocznie swój bieg z chwilą uzyskania przez ich przedstawicieli ustawowych wiedzy o powołaniu do spadku. Co ważne, zgodnie z art. 1015 §12 Kodeksu cywilnego, jeżeli do złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymagana jest zgoda sądu – bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w przedmiocie udzielenia zgody. Do jakiego sądu wystąpić o zgodę? Co do zasady – do Sądu opiekuńczego. Niemniej jednak, zgodnie z art. 641 §2 Kodeksu postępowania cywilnego z chwilą wszczęcia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, wniosek o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka (zgoda na odrzucenie spadku w imieniu dziecka) złożony do sądu opiekuńczego, przekazuje się do dalszego rozpoznania sądowi spadku. Innymi słowy, od momentu wszczęcia postępowania o stwierdzanie nabycia spadku po zmarłym – zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego wydaje już sąd spadku. Jeśli do odrzucenia spadku za małoletniego wymagana jest zgoda Sądu i już ją uzyskaliśmy – to teraz powinniśmy w imieniu małoletniego złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Możemy je złożyć albo w sądzie albo u notariusza. W jakim sądzie można złożyć oświadczenie od odrzuceniu spadku za małoletniego? Właściwy będzie sąd rejonowy, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. W myśl jednak art. 640 §2 Kodeksu postępowania cywilnego, oświadczenie o odrzuceniu spadku może być złożone w sądzie spadku jeśli uprzednio zostało wszczęte postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Odrzucenie spadku za małoletniego u notariusza Zgodnie z nowelizacja przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz Kodeksu cywilnego, rodzice mogą złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka bez uzyskiwania zgody sądu rodzinnego. Aby jednak móc odrzucić spadek w imieniu małoletniego bez zgody sądu przedstawiciel ustawowy musi spełniać następujące warunki: Innymi słowy, jeżeli ojciec odrzuca spadek po swojej matce (babce dziecka) i ma dwoje dzieci, to oboje te dzieci muszą odrzucić spadek – czyli ojciec musi odrzucić spadek za oboje swoich dzieci. Jeżeli jednak jedno z tych dzieci jest pełnoletnie to najpierw będzie musiało odrzucić spadek dziecko pełnoletnie, aby ojciec mógł odrzucić spadek w imieniu dziecka niepełnoletniego. Powyższe warunki nie musza być spełnione, jeżeli przed złożeniem oświadczenia zostało wydane zezwolenie sądu na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka w postaci odrzucenia spadku. Złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku przed notariuszem wymagane dokumenty: Oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego rodzice przy zachowaniu powyższych warunków mogą złożyć u notariusza lub w sądzie.
Prawa i obowiązki uczestników postępowania nieprocesowego
Jakie prawa i obowiązki ma strona – zwana uczestnikiem – w cywilnym postępowaniu nieprocesowym? Wyjaśnienie pojęć: Prawa i obowiązki uczestnika w postępowaniu: Jaki jest dalszy przebieg postępowania, gdy uczestnik otrzymał odpis wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego z załącznikami? Co w sytuacji, gdy uczestnik nie złoży odpowiedzi na wniosek/pisma przygotowawczego pomimo zobowiązania sądu lub złoży je po upływie wyznaczonego terminie? W przypadku złożenia ww. pism po upływie zakreślonego terminu, Przewodniczący zarządza ich zwrot. W takiej sytuacji przyjmuje się, że pismo w ogóle nie zostało złożone. Udział w rozprawie Koszty postępowania
Stwierdzenie nabycia spadku
Gdzie należy złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku i co taki wniosek powinien zawierać? W pierwszej kolejności wypada podkreślić, iż stwierdzenie praw do spadku może nastąpić zarówno przed sądem, jak i u notariusza – zawsze na wniosek osoby uprawnionej. Zgodnie z przepisem art. 925 Kodeksu cywilnego – spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, w związku z czym postanowienie sądu, jak również akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza, mają charakter deklaratywny – czyli stwierdzają stan istniejący już od chwili otwarcia spadku. Zgodnie z przepisem art. 628 KPC – wniosek o stwierdzenie nabycia spadku należy złożyć do sądu właściwego ze względu na ostatnie miejsce zwykłego pobytu zmarłego – spadkodawcy (tj. miejsca, w którym zmarły zazwyczaj przebywał i w którym znajdowało się jego główne centrum egzystencji), a jeżeli jego ostatniego miejsca zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić – do sądu miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część (sąd spadku). W braku powyższych podstaw wniosek należy złożyć do Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy. Stwierdzenie nabycia spadku przez sąd spadku następuje na wniosek każdego mającego interes w prawidłowym wykazaniu następstwa po spadkodawcy. Jak stanowi bowiem przepis art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego – sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Co istotne – użyte w ww. przepisie pojęcie „interesu” nie zostało ograniczone jedynie do interesu prawnego, a zatem pojęcie to powinno być rozumiane szeroko. Oznacza to, że z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku może wystąpić nie tylko osoba, która ma w tym interes prawny, ale także osoba mająca interes faktyczny (w szczególności interes majątkowy, a więc np. wierzyciel spadkodawcy), a także osoba, która wykaże się interesem społecznym czy też interesem o charakterze osobistym („interes moralny”). Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku winien spełniać wymogi określone w przepisach art. 511 w zw. z art. 187 w zw. z art. 126 KPC, tj. powinien zawierać: Wniosek ponadto powinien zawierać: Do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy dołączyć: Co istotne – sąd jest związany wnioskiem tylko co do określenia osoby spadkodawcy, o tym zaś, kto dziedziczy spadek, orzeka z urzędu. Składając wniosek o stwierdzenie nabycia spadku należy również dołączyć odpisy wniosku w ilości odpowiadającej liczbie uczestników postępowania. Dopuszczalne jest, przy spełnieniu przesłanek z art. 191 i 219 w zw. z art. 13 § 2 KPC, połączenie w jednym wniosku żądania stwierdzenia nabycia spadku po kilku spadkodawcach, jeżeli właściwość sądu (art. 628 KPC) jest uzasadniona dla każdego z nich. Opłaty Od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku pobiera się opłatę stałą w wysokości 100,00 zł. Jeżeli wniosek obejmuje więcej niż jednego spadkodawcę – opłatę 100,00 zł należy uiścić od każdego spadkodawcy. Dodatkowo każdy ze spadkobierców, jeżeli stwierdzenie nabycia spadku ma nastąpić w okresie 6 miesięcy od daty śmierci spadkodawcy, obowiązany jest uiścić 100,00 zł tytułem opłaty sądowej od oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Opłata za wpis w Rejestrze Spadkowym wynosi 5,00 zł – jeżeli wniosek dotyczy jednej osoby zmarłej. Jeżeli wniosek dotyczy dwóch osób zmarłych – 10 zł itd. W przypadku, gdy sytuacja materialna strony uniemożliwia opłacenie kosztów, może ona złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części. W razie gdyby potrzebowali Państwo pomocy w tej materii – zapraszamy do kontaktu z Kancelarią !
Mediacje w sprawach cywilnych
Czy sprawa/spór zawsze musi toczyć się dalej przed Sądem i zakończyć wydaniem wyroku? Otóż nie, ponieważ strony w każdej sprawie cywilnej, której charakter na to zezwala, mogą uregulować spór w drodze ugody sądowej lub pozasądowej. Co istotne – ugoda zawarta przed Sądem w skutkach prawnych ma moc prawomocnego wyroku, w tym stanowi tytuł egzekucyjny, który po nadaniu mu klauzuli wykonalności, staje się podstawą do prowadzenia egzekucji przez komornika lub inny organ egzekucyjny. Niewątpliwą zaletą zawarcia ugody jest m. in. na szybsze i tańsze zakończenie sporu, co pozwala stronom na uniknięcie kosztów przeprowadzenia dowodów z opinii biegłych oraz daje stronom możliwość wpływu na treść ostatecznego porozumienia (ugody). Ważne jest również to, że sąd może skierować strony do mediacji na każdym etapie postępowania. Co to jest mediacja? Mediacja jest dobrowolną, poufną metodą rozwiązywania sporu, w której strony sporu, z pomocą bezstronnego i neutralnego mediatora, samodzielnie dochodzą do porozumienia. Mediacja jest jednym z dobrowolnych sposobów rozwiązywania konfliktów. Daje możliwość nawiązania dialogu pomiędzy równymi stronami, wyjaśnienia spornych kwestii i nawiązania porozumienia. Mediacja prowadzona jest przez bezstronnego i neutralnego mediatora. Postępowanie mediacyjne jest poufne. Dzięki zawarciu ugody można przyspieszyć postępowanie oraz zaoszczędzić koszty. Przystąpienie do mediacji nie wiąże się z obowiązkiem zawarcia ugody. Dzięki mediacji strony mogą także wypracować częściowe porozumienie, ustalić jakie fakty nie są między nimi sporne, co pozwala na szybsze i tańsze zakończenie sporu. W jakich sprawach może być prowadzona mediacji? Mediacja może być prowadzona we wszystkich sprawach cywilnych, w których dopuszczalne jest zawarcie ugody, tj. w sprawach, w których wynik postępowania jest zależny od woli stron. Zawarcie ugody, a tym samym prowadzenie mediacji, jest więc możliwe np. w sprawach o: • zapłatę, • zniesienie współwłasności, • dział spadku, • podział majątku Jaki może być wynik mediacji? Mediacja może zakończyć się zawarciem wspólnie wypracowanej ugody, którą podpisują strony. Jeżeli strony zawarły ugodę przed mediatorem, ugodę zamieszcza się w protokole albo załącza się do niego. Sąd może zatwierdzić ugodę zawartą przed mediatorem, jeżeli wystąpią o to z wnioskiem strony ugody lub jedna z nich. Sąd odmówi zatwierdzenia ugody albo nadania jej klauzuli wykonalności, w całości lub w części, wyłącznie wówczas gdy jest ona: sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego zmierza do obejścia prawa, niezrozumiała lub zawiera sprzeczności. Jaki jest wpływ zawarcia ugody na koszty postępowania? W razie umorzenia postępowania na skutek zawarcia ugody przed mediatorem sąd zwraca całą opłatę od pozwu, jeśli ugoda zostanie zawarta przed rozpoczęciem rozprawy i ¾ opłaty, jeżeli ugoda zostanie zawarta po rozpoczęciu rozprawy. Koszty mediacji poniesione przez sąd wchodzą w skład wydatków sądowych, co oznacza, że sąd nakaże ich pokrycie stronie, która sprawę przegrała lub dokona ich stosunkowego rozliczenia w razie wygranej częściowej. Sąd może też w uzasadnionych przypadkach odstąpić od obciążania tymi kosztami stron. Sąd nie obciąży kosztami mediacji strony zwolnionej od kosztów sądowych w całości. Więcej informacji o mediacji, jej przebiegu, skutków oraz kosztów mediacji można uzyskać na następujących stronach internetowych: Potrzebujesz wsparcia w mediacjach – zapraszamy do kontaktu z Kancelarią !
Zmiany w prawie spadkowym po 15.11.2023r.
Z dniem 15 listopada 2023 roku weszły w życie istotne zmiany w prawie spadkowym. Jedną z najbardziej kluczowych zmian jest uproszczenie procedury odrzucenia spadku w imieniu małoletnich dzieci. Przed 15.11.2023r., rodzice musieli uzyskać zgodę sądu opiekuńczego przed złożeniem oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu dziecka. Obecnie, wystarczy, że rodzic złoży oświadczenie przed notariuszem lub w sądzie, bez uprzedniej zgody sądu opiekuńczego. Będzie to możliwe pod warunkiem, że dziecko zostało powołane do spadku na skutek wcześniejszego odrzucenia spadku przez jednego rodzica, a drugi rodzic wyrazi zgodę na dokonanie w/w czynności. II. Zgoda sądu nadal konieczna w niektórych przypadkach Uzyskanie zgody sądu będzie jednak konieczne np. gdy dziecko jest powołane do dziedziczenia w pierwszej kolejności po jednym z rodziców. W tej sytuacji nie znajdzie zastosowania uproszczona procedura odrzucenia spadku, a zatem konieczne będzie uzyskanie zgody sądu opiekuńczego, jeżeli postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku nie zostało wszczęte lub sądu spadku, jeżeli sprawa jest już w toku. Kolejnym przypadkiem, gdy zgoda sądu opiekuńczego lub sądu spadku będzie niezbędna w sytuacji gdy drugi rodzic, któremu przysługuje władza rodzicielska nie wyraża zgody na odrzucenie spadku. III. Zmiana właściwości sądu Przed 15.11.2023r. zgoda na przyjęcie lub odrzucenie spadku wcześniej należała zawsze do sądu opiekuńczego. Po tej dacie, w przypadku czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka lub osoby pozostającej pod opieką, zwłaszcza przyjęcia lub odrzucenia spadku, zgoda w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, będzie wydawana przez sąd spadku. Jeśli postępowanie w tej sprawie zostanie wszczęte przed sądem opiekuńczym, wniosek zostanie przekazany do sądu spadku. Natomiast sąd opiekuńczy będzie wydawał zgodę na dokonanie ww. czynności jedynie w przypadku, gdy postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku nie zostało jeszcze wszczęte. IV. Ograniczenie tzw. trzeciej grupy spadkobierców Kolejna istotna zmiana w zakresie dziedziczenia dotyczy tzw. trzeciej grupy spadkowej. Do tej pory spadek mogli otrzymać dalsi zstępni dziadków spadkodawcy. Według nowych przepisów majątek będzie mógł przypaść wyłącznie dziadkom, zaś w dalszej kolejności odpowiednio ich dzieciom i wnukom. Ograniczenie kręgu spadkobierców ustawowych z tzw. trzeciej grupy dotyczy spadków otwartych po 15.11.2023 roku. V. Niegodność dziedziczenia Nowelizacja przepisów z zakresu prawa spadkowego rozszerza również katalog sytuacji, które pozwalają uznać spadkobiercę za niegodnego dziedziczenia. Od 15.11.2023r. za niegodnego dziedziczenia może zostać uznany spadkobierca, jeżeli: VI. Termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzucenia spadku Termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzucenia spadku nie uległ zmianie i w dalszym ciągu wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Niemniej jednak nowelizacja przepisów jednoznacznie wskazuje, iż do zachowania powyższego terminu, wystarczające jest złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Powyższa zasada odnosić się będzie również do zachowania terminu na złożenie wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia. Innymi słowy, istotna jest obecnie data złożenia wniosku, a nie data przyjęcia przez sąd takiego oświadczenia. Ponadto jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie. W razie problemów w sprawach spadkowych – zapraszamy do kontaktu. Chętnie pomożemy i przeprowadzimy Państwa przez procedury w tym trudnym okresie jakim jest żałoba.